درخت زرشک (نگهداری + پرورش)

زرشک در گروه زرشکیان دسته بندی می‌شود. این گیاه را با نام‌های دیگری چون بربریس Berberis SP می‌شناسند. کاشت زرشک سابقه ای دیرینه دارد.

این گیاه در قرن هفتم میلادی کشف شد. از نظر زمین شناسی این دوره برابر با ائوسن EUCEN می‌باشد. در قرن هشتم معرفی شد. این گیاه اولین بار در نواحی معتدل نیمکره شمالی دیده شد. در ایران دو گونه زرشک بدون هسته و با هسته وجود دارد که در مناطقی چون تهران، اصفهان، خراسان، کرمان، نواحی کرج تا چالوس و مناطقی از آذربایجان را در بر می‌گیرد.

زرشک بدون هسته همان زرشک پلویی است که در مناطقی از خراسان کاشته می‌شود. باغ‌های زرشک بسیاری نیز در محدوده اصفهان و کاشان دیده می‌شود.

زرشک هسته دار بیشتر جنبه زینتی دارد اما کاشت رزشک بدون هسته از نظر تجارتی اهمیت زیادی دارد.

شرایط پرورش و کاشت زرشک

دما

دمای مناسب برای پرورش زرشک حدود 15 تا 18 درجه سانتی گراد می‌باشد. رشد قابل توجهی در ماه فروردین و اردیبهشت دارد. برای گلدهی به دمای 19 تا 23 درجه سانتی گراد نیاز دارد. دمای 7 تا 11 درجه سانتی گراد دوره خواب گیاه می‌باشد. زرشک نسبت به زمستان مقاومت لازمه را دارد.

نور

مانند کاشت نخود روز بلند بوده و به بیش از 12 تا 14 ساعت نور در طی روز نیاز دارد.

خاک

برای کاشت زرشک مانند کاشت گوجه فرنگی از خاک آهک دار با بافت لومی-شنی، لومی و شنی-لومی استفاده می‌شود. میزان اسیدیته مناسب برای خاک این گیاه برابر با 9 می‌باشد.

این گیاه مقاومت خوبی در برابر شوری خاک یا آب دارد و قادر به تحمل این شوری در حد EC حدود 5.5 میلی موس می‌باشد.

آبیاری

زرشک در برابر کم آبی تحمل پذیری خوبی دارد اما اگر به دنبال تولید زرشک‌های گوشتی و بزرگ هستید، به آبیاری آن توجه کنید. در کاشت زرشک آبیاری را هر 10 تا 12 روز یک بار انجام دهید. نوع شرایط آب و هوایی و خاک در زمان آبیاری دخیل می‌باشند.

گونه زرشک نیز در میزان آبیاری تاثیر گذار است. گونه ای زرشک در آرژانتین به 1200 تا 3000 میلی متر و گونه ای دیگر به 150 تا 270 میلی متر بارندگی نیاز دارد.

زرشک بدون هسته از نیاز آبی کمی برخوردار می‌باشد. همین موضوع باعث شده کاشت زرشک در نواحی از خراسان به عنوان یک تجارت دنبال شود.

کشاورزان در سال‌های خشکسالی نیز در طی تابستان سه بار آبیاری را انجام می‌دهند. اگر به دنبال محصول بیشتر هستید، باید آبیاری منظم را بعد از ریختن گلبرگ‌های گیاه تا یک یا دو هفته قبل از برداشت زرشک دنبال کنید.

این گیاه با مقاومت بالا نسبت به کم آبی شناخته می‌شود اما در سه یا چهار سال ابتدای زندگی هر 7 تا 8 روز نیاز به آبیاری دارد.

بعد از گذشت این زمان می‌توان بازه زمانی آبیاری را به 12 تا 15 روز موکول کرد. در بعضی از مناطق کوهستانی به دلیل برقراری شرایط مطلوب و قدرت ذخیره سازی خاک از کاشت زرشک به شکل دیم بهره مند می‌شوند.

بسیاری از کشاورزان زرشک معتقدند اگر آبیاری این گیاه در زمان گلدهی انجام گیرد، منجر به ریزش گل‌ها می‌شود. البته این آبیاری باید به میزان اشباع شدن ریشه از آب برسد. عدم آبیاری در این هنگام فواید دیگری را نیز به همراه دارد. به عنوان مثال از رشد شاخه‌های جانبی در گیاه ممانعت می‌شود. رشد شاخه‌های اضافی رقابت بر سر مواد غذایی را به دنبال دارد.

گیاه زرشک به آب شور مقاوم بوده اما اگر این آب بیش از اندازه شور باشد، با تاثیر منفی بر روی رویش زرشک همراه خواهد بود.

بسیاری از کشاورزان تمایل دارند پرورش زرشک را در ارتفاعات تجربه کنند. ارتفاعات بیش از 2000 متر، شرایط مطلوبی را با زمستان‌های سرد و سخت برای رشد زرشک فراهم می‌کنند. به همین دلیل مناطق کوهپایه ای برای پرورش زرشک اهمیت دارند.

نحوه پرورش زرشک

پاجوش

برای تکثیر زرشک از پاجوش استفاده می‌شود. برای این کار پاجوش‌های یک سال تا سه سال را انتخاب و از گیاه پایه جدا می‌نمایند. آن گاه پاجوش در مکان مناسبی کاشته می‌شود.
جداسازی پاجوش از ماه بهمن تا ماه فروردین قابل انجام بوده و این پاجوش‌ها مستقل باید در خاک مرطوب آرام بگیرند. مرحله تولیدی زرشک با نمایان شدن گل‌های زرد رنگ آن قابل پیگیری است.

پاجوش‌ها برای کاشت درخت زرشک از ریشه جدا می‌شوند. توجه داشته باشید که ریشه این گیاه به هوا حساسیت بالایی دارد. بنابراین باید بعد از جداسازی بلافاصله در خاک جای بگیرد. اگر گودال لازم برای تکثیر زرشک را آماده نکرده اید، پاجوش را در یک پلاستیک یا پارچه بپیچید و از در معرض هوا قرار گرفتن ریشه گیاه جلوگیری نمایید.

بذر

زرشک هسته دار را می‌توان از طریق بذر کاشت. برای این کار از بذرهای بالغ و سالم استفاده می‌شود. بذرها به مدت 2 ماه در مکانی با دمای 5 درجه سانتی گراد ذخیره می‌گردند. بعد از گذشت 2 ماه می‌توان کاشت زرشک را شروع کرد. از این زرشک برای تهیه نوشابه یا آب زرشک استفاده می‌شود و از نظر تجاری ارزشی ندارد.

قلمه زدن

امکان قلمه زدن نیز برای گیاه زرشک وجود دارد. برای این کار از شاخه جوان زرشک کمک بگیرید. این شاخه در فصل پاییز یا اسفند ماه خوابانیده می‌شود.

کود دهی

برای غنی شدن خاک این گیاه از کودهای دامی بهره مند شوید. البته در حال حاضر از کودهای شیمیایی مانند فسفات آمونیم نیز برای این کار استفاده می‌شود.

هرس

برای هرس زرشک در فواصل ماه‌های آبان تا بهمن دست به کار شوید. در این هرش شاخه‌های خشک و اضافی حذف می‌شوند. معمولاً زرشک هر دو سال یک بار در آبان ماه هرس می‌گردد. این هرس زمانی که با سوزاندن ترک‌های روی درخت همراه می‌گردد، برای حذف صدمات آفت زنبور شاخه خوار اهمیت می‌یابد.

سال چهارم زمان آغاز هرس درخت زرشک بوده که مقارن با جداسازی پاجوش‌های گیاه می‌باشد.

نکات مهم در مورد پرورش زرشک

درخت زرشک از سال پنجم به شکل اقتصادی محصول می‌دهد. بیشترین محصول برای این گیاه از سال چهاردهم کاشت رقم می‌خورد.

آفات زرشک

این گیاه به آفت هایی چون سن، پروانه تخم انگشتری، پروانه برگخوار، مگس گیلاس، شته، کنه انار و … دچار می‌شود.