درخت انجیر (نگهداری + پرورش)

بیش از 200 نوع درخت انجیر در آمریکای شمالی با طیف وسیعی از اشکال و رنگ میوه رشد می‌کند. این مسئله بسیار مهم است که نوع درختی که انتخاب می‌کنید متناسب با آب و هوای منطقه شما باشد. به میزان گرده افشانی نیز دقت داشته باشید! برای مثال برخی از انجیرها توسط مگس‌های کوچک بومی مدیترانه گرده افشانی می‌شوند و بدون آن‌ها میوه نمی دهند.

کاشت انجیر

· انجیر‌ها را می‌توان در خارج از منزل در منطقه ای که دمایی 8 درجه و یا گرم تر دارد، کاشت. در مناطقی که درجه حرارت زمستان گاهی اوقات سردتر از 10 درجه فارنهایت (منفی 12 درجه سانتی گراد) است، بهتر است انجیر در گلدان کاشته شود.

· بهترین زمان برای کاشت درخت انجیر خارج از منزل، اوایل بهار و یا اواخر پاییز است که درخت خواب است.

· برای پرورش درخت انجیر در گلدان بهتر است آن را در مخلوط خاک گلدان و تراشه‌های پوست درخت (bark chips) بکارید.

· دقت کنید که در بهار و تابستان هر 4 هفته کود نیتروژن را به خاک گلدان اضافه کنید.

· برای کاشت درخت انجیر در خارج از منزل می‌توانید از هر نوع خاکی استفاده کنید فقط در نظر داشته باشید که خاک حاوی مواد مغذی برای درخت باشد. هم چنین فاصله 20 فوت از ساختمان یا درختان دیگر را برای کاشت این درخت مد نظر داشته باشید.

· این نکته را نیز در نظر داشته باشید که این درخت ریشه‌های بسیار بزرگی دارد.

روشهای کاشت درخت انجیر در گلدان

برای کاشت درخت انجیر می‌توان از بذر و قلمه استفاده کرد. کاشت از طریق بذر زمانی بیشتری را می‌گیرد به علاوه اینکه ریسک آن نیز بالا است.

آسانترین راه تکثیر درخت انجیر استفاده از قلمه است. بهترین زمان برای قلمه گیری از درختان انجیر اواخر زمستان است معمولا دو گونه قلمه انجیر وجود دارد

• قلمه‌های ریشه دار : این قلمه‌ها در گلخانه‌های تولید نهال انجیر ریشه دار شده و به بازار عرضه می‌شود البته از پاجوش‌های درخت نیز می‌توان به عنوان قلمه ریشه دار استفاده کرد.

• قلمه‌های فاقد ریشه : که از شاخه‌های جوان درخت بدست می‌آید.

استفاده از قلمه‌های ریشه دار نسبت به قلمه‌های بدون ریشه دارای ارجحیت است زیرا هم احتمال موفقیت را افزایش می‌دهد هم زمان لازم برای رشد را کاهش میدهد.

در تابستان ، بهترین راه برای تهیه قلمه استفاده از روش خوابانیدن است. پس از ریشه دار کردن قلمه با استفاده از روش خوابانیدن می‌توان آن را از گیاه مادری جدا کرده و در گلدان کاشت. برای آشنایی با روش خوابانیدن مقاله نحوه کاشت و تکثیر درخت انجیر که قبلا در سایت انجیرستان انتشار پیدا کرده است را مطالعه بفرمایید.

مراحل کاشت انجیر در گلدان

اولین مرحله کاشت ، انتخاب گلدان است. گلدان‌ها را با توجه به فضای که در اختیار دارید انتخاب کنید یعنی اگر فضای زیادی در منزل دارید از گلدان‌های بزرگتر و اگر فضای کمی دارید گلدان‌های کوچکتر را انتخاب کنید. البته این نکته را باید مد نظر داشت که درختان را نمی تواند در گلدانهای خیلی کوچک کاشت.

گلدان مورد استفاده شما می‌تواند از هرجنسی (چوب ، پلاستیک ، سرامیک ، مواد بازیافتی و سفال ) ساخته شده باشد. فقط مطمئن شوید سوراخ‌های زهکشی زیادی در آن وجود داشته باشد تا آب اضافی از آن به راحتی خارج شود.

سعی کنید از گلدان‌های تزئینی سنگین استفاده نکنید ، زیرا با پر شدن آنها با خاک ، جابجایی آنها دشوار می‌شود.

مرحله دوم ، تهیه خاک است. بهترین خاک برای کاشت انجیر خاک لیمونی است که درصد شن و رس و سیلت آن یکسان است. در مورد کشت انجیر در گلدان باید به این نکته توجه کرد هم گلدان و هم خاک از زه کشی مناسبی برخوردار باشند. خاک‌های رسی به دلیل زه کشی نامناسب گزینه خوبی برای کاشت انجیر نیست.

خاکی که برای کاشت استفاده می‌کنید باید حاصلخیز باشد برای این کار می‌توانید مقداری کود پوسیده دامی به مخلوط خاک اضافه کنید. مخلوط %60 خاک گلدان و %40 کمپوست نیز ترکیب مناسبی برای کاشت درخت انجیر در گلدان است.

مرحله سوم آماده سازی قلمه‌ها است. قلمه‌ها را معمولا به طول 15 تا 20 سانتیمتر و قطر 1٫5 تا 3 سانتیمتر اتنخاب کنید. بهتر است قلمه از شاخه‌های جوان یکساله انتخاب شود. در مورد قلمه‌های ریشه دار نیز باید به این نکته توجه کرد که در حین انتقال قلمه‌ها از مراکز خرید به منزل تا انتقال آنها به گلدان ، ریشه‌ها مرطوب باشند.

پس از آماده سازی خاک ، گلدان را تا نیمه از خاک پر کرده قلمه انجیر را در گلدان قرار داده وسپس خاک‌ها را دور تا دور قلمه‌ها ریخته تا گلدان کاملا پر شود.

مراقبت از درخت انجیر

· آبیاری مرتب می‌تواند در رشد درختان جوان بسیار موثر باشد. در مناطقی که آب و هوای خشکی دارند، حداقل یکبار در هفته به گیاه آب دهید.

· اغلب انجیرها نیاز به کود منظم ندارند. اما اگر انجیر در گلدان رشد نکرد می‌توانید از کود نیتروژن استفاده کنید. شروع مصرف نیتروژن از اواخر زمستان و پایان دوره آن باید اواسط تابستان صورت بگیرد.

· شما هم چنین می‌توانید از یک لایه مالچ در اطراف درخت برای جلوگیری از علف‌های هرز و حفظ رطوبت ریشه استفاده کنید.

· درختان انجیر نیاز کمی به هرس دارند. در طول فصل خاموش، مطمئن شوید که تمام شاخه‌های مرده، بیمار یا ضعیف را برای بهبود رشد، حذف کرده اید.

· اگر پرورش درخت انجیر را در گلدان انجام می‌دهید، در زمستان گلدان را داخل منزل بگذارید و خاک را مرطوب نگه دارید.

نیازهای درخت انجیر

درجه حرارت مناسب برای کاشت انجیر

دمای مناسب برای رشد انجیر 25 تا 35 درجه سانتی گراد است البته در درجه حرارت‌های بالای 42 درجه سانتی گراد کیفیت میوه کاهش می‌یابد. در دوران جوانی به سرما حساس تر است. در ماه‌های آذر و دی به سرمای 3- درجه آسیب دیده و در 9- درجه از بین می‌روند. تنه درخت تا 10- تا 12- درجه را تحمل می‌کند. ارتفاع درخت انجیر به 4 تا 5 متر هم ممکن است برسد.

بارندگی در ماه‌های خرداد و تیر و زمان برداشت میوه و زمان رسیدن میوه باعث وارد شدن خسارت می‌شود. بارندگی 300 تا 400 میلیمیتر در سال از آذر تا اردیبهشت برای کاشت دیم ایده آل است. تا ارتفاع 1800 متر از سطح دریا، طول جغرافیایی 48 تا 62 درجه شرقی و عرض 25 تا35 درجه شمالی مطلوب است.

خاک و آب مناسب برای کاشت انجیر

EC مناسب آب آبیاری بین 4 تا 6 میلی موس بر سانتی متر است. به طور متوسطEC 10 دسی زیمنس را نیز تحمل می‌کنند. به بور(B) موجود در آب حساس است و مقدار بور نباید بیشتر از یک میلی گرم در لیتر باشد. بازده انجیر دیم به ازای هر میلی متر بارندگی بین 10 تا 25 کیلوگرم میوه است.

درختان انجیر که در مناطق گرم و خشک کاشته می‌شوند دارای میوه‌های کوچک تر و شیرین تر هستند و برای تولید انجیر خشک مناسب هستند.

خاک مناسب برای رشد انجیر خاک شنی سبک تا شنی لومی و از خاک‌های لومی رسی تا رسی سنگین است. در خاک‌های شور و قلیایی با pH 7.8 و زه کشی خوب هم سازگار است. pH مناسب خاک در انجیر دیم بین 6 تا 7.8 و بهترین خاک، خاک لمونی است. بارندگی طولانی که تهویه خاک را از بین ببرد رشد درخت را متوقف می‌کند.

احداث باغ انجیر

اتخاب رقم مناسب با منطقه: رقم مناسب باید با آب و هوای منطقه سازگار بوده و عملکرد بالا داشته باشد. در برابر شرایط نا مساعد سازگار، از نظر نوع مصرف خشکباری یا تازه خوری هم دقت شود.

تهیه بستر مناسب کاشت درخت انجیر

آماده سازی زمین شامل تسطیح، تراس بندی در اراضی شیب دار، حفر گودال، ایجاد تشتک است. به منظور جلوگیری از فرسایش خاک و حفظ آب در خاک انجام خاکورزی کم با گاوآهن قلمی توصیه می‌شد.

برای این کار گودال هایی به طول و عرض 70 تا 80 سانتی متر یا 1 در 1.5 بسته به اندازه نهال‌ها حفر می‌شود.

توصیه کودی در کاشت انجیر دیم

چه کودی به انجیر بدم؟

مقدار ازت، فسفر و پتاس به میزان 100 گرم برای هر درخت جوان و 150 گرم برای هر درخت بالغ به همراه 50 گرم از عناصر میکرو به همراه کود آلی پوسیده یکبار در سال به شکل چالکود مصرف شود. برای درختان جوان، 36 گرم ازت، 7 کیلوگرم کود آلی برای هر درخت به شکل سالانه توصیه می‌شود.

برای درختان بالغ 144 گرم ازت و 30 کیلوگرم کود گاوی پوسیده در 3 تا 4 چالکود توصیه می‌شود. علاوه بر مصرف کود به شکل خاکی ترکیبی از عناصر ریز مغزی به خصوص روی به شکل سولفات و اسید بوریک به مقدار 6 در هزار یک نوبت در اواخر زمستان یا اوایل بهار انجام شود.

مصرف گوگرد در درختان انجیر

با توجه به آهکی بودن خاک‌های کشور برای افزایش جذب عناصر بخصوص فسفر، آهن و روی استفاده از 1 کیلوگرم بیوگوگرد آلی به ازای هر درخت به همراه مواد آلی مرطوب و مایه تلقیح تیوباسیلوس در چالکود توصیه می‌شود.

فاصله کاشت درختان انجیر

فاصله کاشت انجیر دیم 10 در 10 است و عمق گودال‌ها 1 تا 1.5 متر با طول و عرض 70 تا 80 و قلمه‌های حدود 70 تا 80 سانتی متر با قطر 2 تا 4 سانتی متر در آن کاشته می‌شود. زمان کاشت انجیر از اوایل اسفند تا نیمه اول فروردین ماه می‌باشد. نهال‌های انجیر دیم باید از آسیب سرما، گرمای شدید، خسارت آفات و موش حفظ شوند.

آبیاری درخت انجیر

با توجه به دیم بودن باغهای انجیر میزان محصول در سال‌های مختلف با توجه به میزان و پراکندگی باران متفاوت می‌باشد و در سال هایی که بارندگی کم باشد میزان محصول در واحد سطح به شدت کاهش می‌یابد در این شرایط درخت انجیر احتیاج به آبیاری کمکی دارد. درخت انجیر نسبت به سایر درختان به آب کمتری نیاز دارد و به شرایط کم آبی مقاوم است.

اقلیم‌های مناسب کاشت انجیر

به طور کلی اقلیم‌های با تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های ملایم که نور آفتاب فراوان دارند برای کاشت انجیر مناسب می‌باشد. مناطقی که میزان بارندگی سالیانه آنها بیش از 800 میلیمتر در طول سال است برای پرورش انجير چندان مناسب نیستند، زیرا در اثر وجود رطوبت بیش از اندازه علاوه بر پوسیدگی ریشه درخت انجیر ، شیوع برخی آفات مانند شته ها، مگس ها، شپشکها مسئله ساز می‌شود و کیفیت میوه نیز به شدت پایین می‌آید.

رطوبت مورد نیاز انجیر

تولید موفقیت آمیز انجیر به ویژه انجیر خشک در رطوبت نسبی پائین صورت می‌گیرد. اثر رطوبت در میوه‌های انجیر با توجه به نوع مصرف میوه متفاوت است. انجیرهایی که برای تازه خوری ، کنسرو یا شیرینی پزی مصرف می‌شوند در هوای مرطوب مرغوب ترند تا در هوای گرم و خشک.

در نواحی مرطوب انجير پر مغز و درشت گشته و مقدار شیرینی آن کم می‌گردد. در صورتی که درختان انجیری که در هوای خشک و نسبتا گرم کاشته شده‌اند اندازه میوه کوچک ولی مقدار شیرینی آن زیاد است و برای تهیه انجیر خشک مرغوبترند.

به طور کلی رطوبت نسبی کمتر از 25٪ برای درختان انجیر بهتر است زیرا در رطوبت بالا خطر بیماری‌های قارچی ، پوسیدگی سطحی و همچنین شکافته شدن میوه روی درخت خیلی زیاد است.

میانگین رطوبت نسبی شهرستان استهبان که یکی از مناطق عمده تولید انجیر خشک است در طوی سال حدود 45٪ است ولی این میزان در فصل رسیدن و برداشت انجیر بسیار کمتر می‌باشد. میزان بارندگی در شهر استهبان در سال‌های مختلف متغیر و به طور کلی در مدت 32 سال متوسط میزان بارندگی 354 میلی متر بوده است. با وقوع خشکسالی‌های اخیر و کاهش میزان بارندگی در برخی سال‌ها میانگین بارندگی 10 سال گذشته به 250 میلیمتر کاهش یافته است.

عوامل تاثیر گذار در آبیاری درخت انجیر

در شرایط خشکسالی و زمانی که میزان بارندگی سالیانه به کمتر از 200 میلیمتر برسد به درختان آسیب وارد می‌شود که این آسیب‌ها علاوه بر کاهش محصول در رشد رویشی درخت انجیر نیز تاثیر گذار است.

علاوه بر میزان کل بارندگی، توجه به پراکنش بارندگی در طول سال نیز بر وضعیت درخت موثر است. مثلا ممکن است در طول یک سال زراعی میزان بارندگی کم باشد ولی در آن سال پراکندگی باران در طی فصل‌های مختلف مناسب تر باشد در این صورت شرایط آبی آن سال برای درخت بهتر باشد.

راه کارهایی برای رفع مشکلات ناشی از خشکسالی ارائه شده است از جمله : هرس کردن تاج درخت تا میزان نیازمندی درخت را به آب کم کند یا استفاه از خاک پوش که به واسطه آن بتوانیم از تبخیر بارندگی‌های کم هم جلوگیری کنیم و در آخرین مرحله استفاده از آبیاری کمکی درخت است.

تعداد دفعات آبیاری درخت انجیر در طول یک سال به عواملی مانند میزان بارندگی سالیانه ، نوع خاک ، اندازه درخت ، سن درخت ، میزان محصول سال قبل و سال جاری بستگی دارد.

هر چه میزان بارندگی در طول یک سال افزایش یابد میزان و دفعات آبیاری کمکی درخت کاهش می‌یابد. به طبع با کاهش میزان بارندگی میزان آبیاری نیز افزایش می‌یابد. از دیگرعوامل تاثیر گذار در آبیاری درختان انجیر نوع خاک می‌باشد. درخت انجیر را در همه نوع خاکی می‌توان کاشت ، خاک لومی ، خاک شنی ، خاک رسی و غیره هرچه خاک سنگین تر (خاک رس ) باشد چون توانایی نگه داری آب بیشتری را دارد دفعات آبیاری درخت نیز کاهش می‌یابد. خاکهای شنی نسبت به خاک‌های دیگرسریعتر آب را جذب می‌کنند و بعد از آن خاکهای لومی قرار دارد خاک‌های رسی کمترین میزان جذب آب در طول یک ساعت را دارند.

میزان محصول سال جاری و سال قبل نیز در میزان و دفعات آبیاری درخت انجیر تاثیر گذار است. به صورتی که هرچه میزان محصول در سال گذشته و سال جاری بیشتر باشد میزان آبیاری کمکی درخت باید افزایش یابد.

درمورد سن درخت ماجرا مقداری متفاوت است به طوری که هرچه سن درخت کمتر باشد میزان آبیاری مورد نیاز کم تر ولی تعداد دفعات آبیاری باید بیشتر باشد. نهال‌های تازه کشت شده در مقابل تنش آبی مقاومت کمتری دارند. یکی از دلایل خشک شدن نهال‌ها مقدار آبیاری کم و زمان نامناسب آبیاری است.

نهال‌های یک تا سه ساله حتما در طول تابستان هر دو یا سه هفته یک بار احتیاج به آبیاری کمکی دارند.

با افزایش سن درخت و بزرگتر شدن اندازه درخت میزان آبیاری درهر نوبت بیشتر ولی تعداد دفعات آبیاری در طول یک سال کمتر می‌شود.

زمان آبیاری درخت انجیر

آبیاری کمکی درخت انجیر را در طول دو دوره می‌توان انجام داد : یکی در فصل خواب درخت یعنی از آبان تا اسفند ماه و دیگری از اسفند تا اواخر فروردین که فصل رشد درخت است. بهترین زمان آبیاری درختان انجیر در فصل رشد است. آبیاری در این دوره باعث افزایش در کیفیت محصول و سلامتی درخت می‌شود.

در تابستان، آبیاری زیاد موجب افزایش رشد رویشی و کاهش کیفیت میوه می‌شود و به طور کلی در اثر آبیاری زیاد میوه‌های بزرگ، آبکی و مستعد پوسیدن می‌شود.

قلمه‌ها و نهال‌های تازه کاشت شده در سال اول باید هر دو هفته یکبار آبیاری شوند در سال دوم میزان آبیاری نهال‌ها هر سه هفته یکبار است. در سال سوم میزان آبیاری ماهی یکبار و از اردیبهشت تا اواخر شهریور ماه باید انجام شود. در سال چهارم آبیاری کمکی قطع شده ولی در فصل تابستان اگر برگ‌های درخت رو به زردی نهاد ( که نشانه ای از کمبود رطوبت خاک است ) یک یا دو نوبت آبیاری کمکی برای درخت لازم است.

میزان آبیاری در هر نوبت

میزان آبیاری یک درخت متوسط در هر نوبت آبیاری حدود 1500 تا 2000 لیتر است. هرچه میزان بارندگی سالیانه کمتر شود میزان و تعداد دفعات آبیاری باید افزایش یابد. به طوری که در شرایط خشکسالی شدید میزان آبیاری به دو الی سه نوبت در فصل زمستان و در هر نوبت بین 3000 تا 4500 لیتر آب می‌رسد.

روش آبیاری فعلی اکثر باغات انجیر روش غرق آبی است که این روش به دلیل تلفات زیاد آب، تبخیر آب و نشت عمقی به خاک مناسب نبوده و مورد تایید نیست. با جایگزینی روش‌های مدرن آبیاری علاوه بر بهبود عملکرد درخت در منابع آبی نیز صرفه جویی می‌شود.

برای جلوگیری از هدر رفت آب و صرفه جویی در مصرف آن چندین کار می‌توانید انجام دهید

• استفاده از روش‌های آبیاری مدرن مانند آبیاری قطره ای

• آبیاری در ساعات اولیه صبح یا در هنگام عصر است. آبیاری در میانه روز به معنای از بین رفتن مقدار زیادی آب در اثر تبخیر است.

• به اندازه درخت و میزان محصول درختان توجه کنید بعضی از آنها احتیاج به آب بیشتر و بعضی به آب کمتری نیاز دارند.

• درختان را به صورتی آبیاری کنید که تمام آب در دسترس ریشه قرار گیرد.

• از رشد علف‌های هرز جلوگیری کنید.

.