گیاه وج یا اگیر ترکی (نگهداری + پرورش)

گیاه وج یا سوسن صغیر گیاهی چند ساله و تک لپه ای است که در زمینهای مرطوب رشد می‌کند. بر اساس عدد کروموزومی این گیاه به سه دسته دیپلوئید(2n=24)، ترپیلوئید( 2n=36) که غیر بارور است و تتراپلوئید تقسیم می‌شود. نوع تریپلوئید شایع تر از بقیه بوده و از تلاقی رقمهای دیپلوئید و تتراپلوئید بدست می‌آید. بر طبق نظر Thompson، بارزترین تمایز بین ارقام تریپلوئید و دیپلوئید، تعداد رگبرگهای مشخص برگ است که ارقام دیپلوئید یک رگبرگ مشخص میانی دارد و رگبرگهایی که در دو طرف آن قرار می‌گیرند هم مشخص هستند در حالیکه در ارقام تریپلوئید رگبرگ میانی مشخص و رگبرگهای ثانویه یا کناری مشخص نیستند. از تفاوتهای بین این دو رقم این است که ارقام تریپلوئید قوی تر و بزرگتر از دیپلوئیدها هستند. ارقام تریپلوئید غیر بارور بوده و تخمدانی عقیم و ظاهری چروکیده دارند. این ارقام تکثیر جنسی نداشته و تنها از طریق رویشی تکثیر می‌شوند.

ارقام تریپلوئید و تتراپلوئید دارای alpha-asarone، Beta-asarone و eugenol هستند اما، ارقام دیپلوئید beta-asarone (β-asarone) ندارند.

وج دارای 1.5 تا 3.5% اسانس است. اسانس وج دارای سزکوئی ترپن و فنیل پروپان است و بر اساس مقدار isoasarone ( نوعی سزکوئی ترپن)وج را به 4 گروه تقسیم می‌کنند که دسته که در آمرکیای شمالی رشد می‌کند، فاقد این ماده است. دسته دو که در غرب اروپا است کمتر از 10% isoasarone دارد و دو دسته بعدی تا 96% از این ماده را دارند. Calamerone یک سزکوئی ترپن دیگر است که از ریشه گیاه وج بدست می‌آید. از دیگر مواد موجود در وج می‌توان به تاننها، آکورون، سزکوئی ترپن دی کتون، موسیلاژ و نشاسته اشاره کرد.

Acorus متعلق به خانواده Araceae است اما مطالعات اخیر این جنس را در خانواده مربوط به خودش یعنی Acoraceae قرار می‌دهد.

این گیاه داری برگهایی است که از ساقه زیرزمینی خارج می‌شود. برگها برافراشته و شمشیری شکل هستند. برگها شبیه برگ زنبق بوده ولی پررنگتر هستند. دارای رگبرگهای مشخص و سطحی صاف است. گاهی حاشیه برگها کمی قرمز رنگ است. گل آذین از نوع spike و دربرگیرنده گلهای زرد کوچکی است. دوره گلدهی از بهار تا تابستان است.

این گیاه می‌تواند در نور کامل آفتاب تا کمی سایه رشد کند. وج معمولا در مناطق مرطوب رشد می‌کند ولی رطوبت متوسط را هم می‌تواند تحمل کند.

از این گیاه در طراحی فضای سبز به عنوان یک گیاه آبی استفاده می‌شود. در مطالعه ای بر روی موشها نشان داده شده است که وج می‌تواند از سلولهای عصبی در مقابل سکته و ترکیبات شیمیایی محافظت کند.

به خصوص، نشان داده شد که وج می‌تواند از سلولهای عصبی در مقابل آکریل آمید که سبب مسمومیت سلوهای عصبی می‌شود، محافظت کند. هم برگها و هم ریشه وج آنتی اکسیدانت، ضد باکتری و حشره کش هستند. مطالعات بیان داشتند که این گیاه می‌تواند برای مقابله با ساس و کنه موثر باشد. مطالعه ای که اخیرا صورت گرفته نشان می‌دهد که beta-asarone بدست آمده از وج می‌تواند از تجمع چربی‌ها جلوگیری کند.

علی رغم خطرات ناشی از وج، از این گیاه برای درمان مشکلات معده ای و روده ای مانند زخم معده، التهابات روده ای، نفخ، بی‌اشتهایی(anorexia) و دل درد استفاده می‌شود. از وج برای درمان رماتیسم و سکته‌های مغزی هم استفاده می‌شود. برخی افراد از وج به صورت موضعی برای درمان ناراحتی‌های پوستی استفاده می‌کنند.

مطالعات بر روی موشها نشان می‌دهد که روغن بدست آمده از وج باعث کاهش فشار خون می‌شود. این مطالعات هنوز بر روی انسان انجام نشده است. در یک بررسی نشان داده شد که روغن بدست آمده از وج که فاقد isoasarone است ضد اسپاسم است ولی روغنهای حاوی این ترکیب این خاصیت را نداشتند. برخی مطالعات نیز اشاره کردند که مصرف انواع بدون isoasarone می‌تواند سبب رفع مشکلات دستگاه گوارش شود. در مطالعات متعددی نشان داده شده است که بخار ناشی از روغن این گیاه می‌تواند مانع از پوست اندازی حشرات و نابودی آنها شود.

از اسانس این گیاه در صنعت عطرسازی استفاده می‌شود. از اسانس ریشه وج برای عطر دادن به تنباکوی مورد استفاده در پیپ استفاده می‌شود. در لیتوانی از این گیاه در تهیه نان هایی معروف به نان سیاه استفاده می‌شود. این گیاه بومی مصر نیست ولی در آثار باستانی مصر نشان داده شده است که مصریان از این گیاه برای ساخت عطر استفاده می‌کردند. وج در قرن 16 میلادی وارد انگلستان شد. در انگلستان از این گیاه برای معطر ساختن خانه‌ها و کلیساها استفاده می‌شد. امروزه در مصر تصور بر این است که این گیاه تقویت کننده قوای جنسی است. در طب امروزی از این گیاه به عنوان ترکیبی آرام بخش، ملین، مدر و ضد نفخ استفاده می‌شود. در طب آیورودا( طب سنتی هند) از وج برای مقابله با اثرات جانبی داروهای توهم زا استفاده می‌شود. جویدن ریشه و ساقه این گیاه به سبب داشتن alpha-asarone یا beta- asarone می‌تواند توهمات بصری را کاهش دهد.

از آنجاییکه رقم شایع از نوع تریپلوئید است و میوه تولید نمی کند، تکثیر این گیاه از طریق رویشی و تقسیم ریزوم است.

مصرف خوراکی وج توصیه نمی شود زیرا سبب آسیب به کلیه، رعشه و حمله‌های ناگهانی می‌شود. در دوران بارداری و یا سیردهی نباید از این گیاه استفاده کرد. وج بر روی سیستم عصبی مرکزی تاثیر می‌گذارد و در نتیجه در تداخل با داروهای بیهوشی می‌تواند سبب افزایش زمان بیهوشی در زمان عملهای جراحی شود. از اینرو 2 هفته قبل از هرگونه عمل جراحی نباید از این گیاه استفاده کرد. وج با داروهای درمان افسردگی (MAOIs) و آرام بخشها تداخل دارد.

نیازها:

آفتاب تا سایه را تحمل کرده و نیاز به آبیاری منظم دارد. گیاهان در زمین باید به فاصله 30 سانتی متر کشت شوند.

افزایش:

با تقسیم بوته قابل افزایش است.

.