بامیه (نگهداری + پرورش)

بامیه گیاهی یکساله و یا چندساله است که برگهای بامیه پهن و پنجه ای شکل است. هر برگ 7-5 لوب دارد. گلها سفید یا زرد بوده که معمولا در مرکز قرمز-ارغوانی است. میوه از نوع کپسول است و هر کپسول دربرگیرنده تعداد زیادی دانه‌های سفید رنگ می‌شود. بامیه به دلیل داشتن مقادیر زیادی فیبر، ویتامین C و فولات معروف است. علاوه بر این، بامیه منبع مناسبی از ترکیبات آنتی اکسیدانت، کلسیم و پتاسیم می‌باشد.

منشأ اصلی بامیه را از ایتوپی و یک منطقه در شمال سودان می‌دانند و طی یافته‌های باستان شناسی ، سیزده قرن پیش در حاشیه رود نیل کاشته می‌شده و از آفریقا به خاورمیانه انتشار پیدا کرده است. ساقه این گیاه راست و سبزرنگ با شاخه‌های جانبی متعدد و ارتفاع 1 الی دو متر است. برگها پنچه مانند سبزرنگ و بصورت نامتقارن می‌باشند رنگ دمبرگ‌ها سبز تا قرمز کم رنگ است. گلبرگ‌های گل بزرگ و زرد رنگ با دانه‌های قرمز رنگ در انتهای گلبرگ گلها بلند و استوانه ای شکل با بریدگی‌های زاویه دار است رنگ میوه‌ها عموماً سبز رنگ و باکناره‌های مضرس می‌باشد. اندازه میوه‌ها از 18 ـ 12 cm با تعداد 8 ـ 5 بر چه می‌باشند.

ارزش غذایی گیاه بامیه :

بامیه حاوی ترکیباتی از قبیل آهن ، کلسیم ، تیامین ، رایبوفلاوین نیاسین ویتامین C یا اسکوربیک اسید ، لعاب می‌باشد . در گل‌های آن دو نوع فلاونول پیگمان به نام گوسی پتین و کوروستین وجود دارد . همچنین بامیه خام حاوی مقادیری پروتئین ، مواد قندی ، هیدرات‌های کربن ، فسفر ، کلسیم ، سدیم ، خاکستر و ویتامین A دارد.

خواص داروئی گیاه بامیه :

قسمت مورد استفاده دارویی بامیه گل و تخم و ریشه و میوه آن است . بامیه طبق نظر حکمای طب سنتی سرد و مرطوب و از نظر خواص بامیه برای گرم مزاجان خوب است. جوشانده میوه نارس بامیه دارای خواص ادرار آور ، نرم کننده ، التیام دهنده ، مقوی ، لطیف کننده پوست ، تخم آن معرق و محرک قلبی و ضد اسپاسم ، و لعاب حاصل از میوه و تخم آن هم نیز نرم کننده است و میوه خام آن مقوی قوه جنسی است .

بامیه در موارد ناراحتی‌های سرماخوردگی ای که موجب التهاب یک غشای مخاطی هنگام ترشح می‌شود ، سوزش مجرای ادرار در موقع ادرار کردن ، تسهیل زایمان‌های مشکل ، احساس درد در موقع ادرار کردن ، سوزاک به کار می‌رود.

شرایط پرورش و کشت گیاه بامیه :

آب وهوای مناسب بامیه :

بامیه گیاه فصل گرم است و مقاومت هوای خنک و یخبندان ندارد. در نقاطی که دوره رشد کوتاه بوده و شبهای آن نسبتاً سرد می‌باشد بخوبی رشد نمی کند و میوه خوبی نمی دهد . بنابراین آنرا در اول فصل نمی کارند. همچنین در آخر فصل تابستان که روزها کوتاه بوده و شبها سرد باشد میزان محصول آن کاملاًَ پائین می‌آید. بامیه تحمل رطوبت را ندارد. دمای مناسب برای رشد بوته آن بین 21 تا30 درجه سانتی گراد می‌باشد. در طول مدت رشد دما نباید از 18 درجه سانتی گراد کمتر و از 35 درجه سانتی گراد بیشتر باشد.

خاک مناسب کشت بامیه :

برای بامیه خاکهای عمیق و حاصلخیز مناسب است تقریباً در هر خاکی رشد می‌کند و محصول می‌دهد. اگر خاک کمی اسیدی یا خنثی باشد برای گیاه مناسب است بهترین PH بین 6 تا 7 می‌باشد.

کوددهی بامیه :

هرچند، بامیه طالب ازت زیاد است ولی در اراضی قوی و حاصلخیز احتیاج به کود اضافی ندارد. در اراضی ضعیف و شنی در صورتیکه از کود دامی استفاده نشود باید کود شیمیایی به فرمول نسبی 5-10-5 به مقدار 500 کیلو تا 1 تن در هکتار به محصول داد.

مراحل کاشت بامیه :

1 – تصمیم بگیرید که دانه بامیه را ابتدا در خانه بکارید یا خارج از خانه. اگر شما در منطقه ای با آب و هوای گرم زندگی می‌کنید ساده ترین راه، کاشت دانه‌های بامیه در خارج از خانه در باغ یا باغچه می‌باشد. دانه‌های بامیه را باید در اوایل بهار، زمانی که سرما کاملا رفع شده است و درجه حرارت در طول شب از 13 درجه سانتی گراد کمتر نمی شود کاشت. اگر شما در منطقه سردی زندگی می‌کنید و سرما در اوایل بهار کاملا رفع نمی شود، می‌توانید بامیه را در اواخر بهار بکارید و بهتر است که دانه‌های بامیه را 2 یا 3 هفته قبل از پایان سرما در خانه نشا کنید و پس از رفع سرما آن‌ها را به خارج از خانه در زمین منتقل کنید.

اگر می‌خواهید دانه را ابتدا در خانه بکارید، باید آن‌ها را در یک اتاق گرم و آفتابی نگه دارید. همچنین می‌توانید با استفاده از نور لامپ آن‌ها را در طول دوره جوانه زنی، گرم نگه دارید. دانه‌های بامیه را باید به خوبی سیراب نگه داشت، زیرا کم آبی باعث عدم رشد گیاه می‌شود. انتقال و کاشت نهال‌های بامیه به خارج از خانه همانند کاشت دانه‌های بامیه در خارج از خانه است که در ادامه متن گفته می‌شود.

2 – آفتابی ترین نقطه باغ خود را انتخاب کنید. بامیه بهترین رشد را در آفتاب کامل دارد. اگر بامیه در یک مکان سایه دار کاشته شود میوه زیادی تولید نمی کند. بامیه باید در جایی کاشته شود که روزانه حداقل 6 ساعت آفتاب کامل دریافت کند. اگر هوا خیلی گرم شد نگران نباشید، بامیه با هوای گرم سازگار است و در اوج تابستان نیز به خوبی رشد می‌کند.

3 – PH خاک را تست کنید. PH مناسب برای رشد بامیه 6٫5 تا 7 می‌باشد. برای افزایش PH خاک می‌توانید از سنگ آهک یا پودر استخوان استفاده کنید. اگر شما نمی خواهید از این طریق PH خاک را تغییر دهید می‌توانید از اقدامات دیگری استفاده کنید. شما می‌توانید از مقدار زیادی کمپوست استفاده کنید، این کار باعث افزایش PH در طول زمان می‌شود.

4 – خاک را با مواد مغذی غنی کنید. بامیه در خاک‌های غنی و سرشار از مواد مغذی به خوبی رشد می‌کند. شما می‌توانید خاک خود را با کمپوست غنی کنید و یا از کودهای آلی استفاده کنید. راه دیگر این است که زمین را به عمق 30 سانتی متر شخم بزنید و تا عمق 10 سانتی متری، خاک را با کمپوست یا کود آلی مخلوط کنید به طوری که در کل زمین به طور مساوی توزیع شود. بامیه در خاک‌های رسی شنی بهترین نتیجه را می‌دهد. زیرا این خاک‌ها در بهار خیلی زود گرم می‌شوند و کاشت به موقع را امکان پذیر می‌کند.

بامیه به دلیل دوره رشد طولانی که دارد مواد غذایی زیادی جذب می‌کند، بنابراین نباید از غنی ساختن خاک غفلت کرد. در صورتی که خاک غنی نباشد بامیه رشد خوبی نخواهد داشت و میوه‌های زیادی تولید نخواهد کرد.

5 – زمانی که هوا به میزان کافی گرم باشد می‌توانید بذرهای بامیه و یا نهال‌های آن را در زمین بکارید. بذرها را به عمق 1…3 سانتی متر در زمین قرار دهید و فاصله بین بذرها را 10 سانتی متر در نظر بگیرید. زمانی که اندازه نهال‌ها به 7 سانتی متر رسید، نهال‌ها را تنک کنید و گیاهان ضعیف تر را حذف کنید. در نهایت فاصله بین نهال‌ها باید 30 سانتی متر و فاصله بین ردیف‌ها 90 سانتی متر باشد.

اگر شما ابتدا دانه‌ها را در خانه نشا کرده اید و می‌خواهید نهال‌ها در خارج از خانه بکارید، باید نهال‌ها را در فاصله 30 سانتی متری از هم بکارید، فاصله بین ردیف‌ها نیز باید 90 سانتی متر باشد. گودالی حفر کنید که به اندازه کافی بزرگ باشد و ریشه به راحتی در آن جا بگیرد. بعد از کاشت بذرها یا نهال‌ها به آن‌ها آب دهید.

اگر می‌خواهید جوانه زنی به سرعت انجام شود می‌توانید بذر را به مدت یک شب قبل از کاشت در آب بخیسانید یا برای شکستن پوسته بذر، آن را فریز کنید.

مراقبت‌های بعد از کاشت:

سله شکنی ، آبیاری و مبارزه با علف‌های هرز از کارهای اصلی و اساسی مزرعه بامیه است. اگر به گیاه اجازه رشد دهند به بیش از 2 متر می‌رسد اما بهتر است جوانه انتهایی آن را پیش از رشد یکمتری قطع کنند تا شاخه‌های جانبی و درنتیجه میوه بیشتری تولید کند و گیاه حالت چنبره ای به خود بگیرد.

در بامیه برداشت میوه مرتب انجام می‌گیرد. غلاف‌های محتوی بذر قسمت خوراکی آن را تشکیل می‌دهند. توصیه می‌شود برداشت میوه هر روز انجام شود. چنانچه میوه خم شود و در این صورت شکاف بردارد، زمان برداشت آن فرا رسیده است. اگر میوه فقط خم شود و شکافته نگردد از موقع برداشت آن گذشته است. که در این صورت غلاف‌ها چوبی شده، از کیفیت آن‌ها کاسته می‌گردد. هنگام برداشت، طول میوه بین 5 تا 7 سانتی متر می‌باشد. از ظهور گل تا برداشت میوه بین 4 تا 6 روز طول می‌کشد.