گیاه پنبه (نگهداری + پرورش)

دوره رشد پنبه به چهار مرحله تقسیم می‌شود:

1. كشت بذر تا سبز شدن
2. سبز شدن تا ظهور غنچه
3. ظهور غنچه گل تا تشكیل غوزه
4. تشكیل غوزه تا باز شدن آن
این مراحل رشد، زمانی به خوبی طی می‌شود که بذرهای پنبه در بستری مناسب کشت شوند.

تهیه زمین:

قبل از كشت، باید در مورد نحوه تهیه زمین دقت کرد تا زمین نرم و در عین حال به هم پیوسته و مناسبی برای زراعت پنبه آماده شود. برای این منظور، شخم پاییزه توصیه می‌گردد.
چنانچه زمین در عمق بیشتر از 20 سانتیمتر سفت باشد، زیر شكن در پاییز ضروری است. به محض مناسب شدن شرایط كاشت و حرارت كافی، بسته به مناطق مختلف، از نیمه دوم فروردین ماه تا نیمه دوم اردیبهشت ماه، اقدام به كشت پنبه می‌كنیم.
دوره رشد، زمانی است كه بذر پنبه در بستر خاك قرار دارد و محیط مناسبی برای رشد در اختیارش می‌باشد.
در روش كرتی بیشتر از 80% بذرها چنین محیطی را در اختیار ندارند و در دوره‌های اولیه سبز شدن خشك می‌شوند.چنانچه زمین در عمق بیشتر از 20 سانتیمتر سفت باشد، زیر شكن در پاییز ضروری است.

خصوصیات گیاه شناسی پنبه

پنبه گونه‌های وحشی زیاید دارد که همگی به جنس Gossypium تعلق دارد . بنظر می‌رسد که منشأ تمام گونه‌ها از آفریقای استوائی باشد .قابلیت شستشو ، دوام ، استحکام ( هنگام خشک و تر بودن ) ، قابلیت هدایت بخار آب ، دوام شیمیایی ، نرمی ، قابلیت انعطاف و سهولت آب رفتن یا تجمع اولیه از خصوصیات الیاف پنبه می‌باشد .بیشتر ارقام زراعی از گونه G.hirsutum می‌باشد . پنبه گیاهی است ذاتاً چند ساله که بصورت گیاهی یکساله مورد زراعت قرار می‌گیرد . پنبه دارای ریشه مستقیمی است که به سرعت زیادی به اعماق خاک نفوذ می‌کند . میوه به صورت کپسول یا غوزه است .پنبه گیاهی است گرما دوست که به هوای گرم و یک فصل رشد بدون یخبندان حداقل 200 روزه محتاج است . پنبه به آفتاب فراوان نیاز دارد . کمبود نور موجب افزایش رشد سبزینه ای و نقصان تولید غوزه می‌شود.

كاشت:

به طور كلی سه روش كشت برای زراعت پنبه متداول می‌باشد:
1. كشت كرتی
2. كشت با فاروئر
3. كشت با بذركار

1- كشت كرتی: در این روش، بذرها را به صورت دستپاش و یا در بعضی مناطق با كود پاشی در سطح مزرعه پخش می‌كنند. سپس با دیسك نرم، بذرها را به زیر خاك می‌برند.

معایب آن به طور خلاصه عبارتند از:

• اول: «تسطیح كامل در داخل هر كرت» که مستلزم كار و دستمزد زیاد می‌باشد.
• دوم: «سله بستن پای بوته ها»، «جلوگیری از رشد سریع و كامل پنبه در زمین‌های سفت» و «نبودن خاك مكفی در دسترس بوته‌های پنبه».
• سوم: «یكنواخت نبودن فاصله بوته ها» که برای عملیات مختلفی مثل؛ سمپاشی، وجین، تنک كردن و برداشت، مشکلاتی پدید می‌آورد.

2- كشت با فاروئر: در این روش، (پس از تهیه زمین و كشیدن ماله) و پس از پاشیدن بذرهای پنبه، اقدام به كشیدن فاروئر در مزرعه می‌كنند. مزیت آن نسبت به كشت كرتی آن است که، سمپاشی، كولتیواتور زدن و برداشت به راحتی انجام می‌شود و به دلیل اینكه بذرها در عمق‌های متفاوت قرار می‌گیرند، درصد «بد سبزی» زیاد است.

3-كشت مكانیزه (بذركار): در این روش پس از آماده سازی زمین، بذر پنبه توسط بذركار در امتداد خطوط، روی پشته كشت می‌شود. در صورتی كه بذر سالم و مرغوب تهیه و نكات توصیه شده در مورد بذرها با دقت عمل گردد، سبزِ حاصل «یك دست» خواهد بود.
نظر به اینكه با كشت مكانیزه پنبه، به میزان متوسط 100 كیلو گرم در هكتار می‌توان در مصرف بذر صرفه جویی کرد و كلیه عملیات داشت و برداشت را به صورت فنی و استاندارد انجام داد، در مجموع افزایش تولید را خواهیم داشت.

کوددهی پنبه

تولید هر تن وش ( دانه همراه با الیاف ) موجب خروج 32 تا 46 کیلو ازت ، 12 تا 15 اکسید فسفر ، 32 تا 43 کیلو اکسید پتاسیم ، 30 الی 40 کیلو اکسید کلسیم (cao) و 8 تا 10 کیلو منیزیوم (Mgo) از زمین می‌گردد . بطور معمول 90 الی 150 کیلو ازت ، 90 تا 120 کیلو فسفر و در صورت کمبود پتاسیم 50 تا 60 کیلو اکسید پتاسیم در هکتار بکار می‌برند .

داشت پنبه

برای مصرف کود بهتر است نسبت به تجزیه خاک مزرعه اقدام شود و در صورت عدم دسترسی به آزمایشگاه،برای شرایط کشت آبی،150 کیلو گرم اوره(3/1 در زمان کشت،3/1 در اوج گل دهی و 3/1 تشکیل قوزه)،150 کیلو گرم سوپر فسفات تریپل و 100 کیلو گرم سولفات پتاس به همراه 40 کیلو گرم سولفات روی در زمان کاشت توصیه می‌شود.

جهت کاستن از رقابت بین گیاه پنبه و علف هرز،در اولین فرصت(در حدود 4-2 برگی)،اقدام به وجین و سله شکنی نمایید.آب نقش اساسی در بروز پتانسیل عملکرد گیاه پنبه دارد.بنابراین آب را در زمان مناسب و به مقدار کافی بر اساس نیاز گیاه در اختیار آن قرار دهید.با توجه به شرایط خشکسالی حاکم در منطقه توصیه می‌شود زمان آبیاری را با توجه به رطوبت قابل استفاده در خاک در نظر بگیرید.هر گاه رطوبت قابل استفاده خاک به 50% تقلیل یابد(تشخیص این زمان هر گاه نمونه خاکی که از عمق 20-15 سانتی متر می‌گیرید در حد گاورو با کمتر از آن باشد)اقدام به آبیاری نمایید.در هر نوبت آبیاری نیز بین 600 الی 800 متر مکعب آب در اختیار گیاه قرار بدهید.

شروع گل دهی تا چهار هفته پس از آن مهم ترین مرحله از رشد و نمو گیاه می‌باشد چرا که 90% غوزه‌های قابل استحصال به عنوان محصول وش در این مدت که مصادف با تیر ماه است،تشکیل می‌شوند.لازم است در طول این مدت گیاه اولاً با تنش رطوبتی مواجه نشده و ثانیاً با عواملی چون آفات که باعث خسارت به قوزه‌ها می‌شوند نیز به موقع مبارزه شود،چرا که شرایط جوی پس از این مدت یعنی مرداد ماه به ویژه گرمای زیاد روز و شب به شدت ماندگاری قوزه‌ها را پایین می‌آورد.

کنترل علفهای هرز در مزارع پنبه

پنبه به علف کشهای هرونی بسیار حساس است . علف کشی مانند تریفلورالین را می‌توان قبل از کاشت با خاک مخلوط نمود . این علف کش اثر بقائی داشته و بذر علفهای هرز را در مرحله جوانه زدن تا 2 الی 3 ماه پس از سبز شدن محصول کنترل می‌کند بدون اینکه بر پنبه اثر نامطلوبی گذارد .

آفات و امراض پنبه

کرم خاردار پنبه ، کرم غوزه پنبه ، کرم برگخوار پنبه ، کرم ساقه خوار پنبه ، عسلک پنبه ، تریپس زرد پنبه ، سن سبز پنبه ، سنگ تخم پنبه ، کنه تار عنکبوتی و کک پنبه را نام برد . کرم خاردار پنبه با نام علمی Earias insulana از مهمترین آفات پنبه در ایران محسوب می‌شود .