درخت سنجد (نگهداری + پرورش)

سنجد درختی دارای عمری طولانی که سریع رشد می‌کند. سنجد درختی بسیار مقاوم است و شرایط محیطی سخت چون باد، خشکسالی و آلودگی جوی را به خوبی تحمل می‌کند. این درخت دارای گونه‌های متنوع و بسیار پرکاربرد است و از آن در کنترل باد، ترکیبات دارویی، صنایع عطر، آلات چوب و آلات موسیقی استفاده می‌شود.

سنجد را معمولا زیتون روسی می‌نامند، زیرا ظاهرش شبیه درخت زیتون است. گل‌های سنجد، کوچک و معطر هستند. سطح درونی گل‌ها زرد رنگ و سطح بیرونی شان نقره ای است. میوه‌های درخت سنجد، کوچک و بیضی شکل، به رنگ قرمز مایل به قهوه ای هستند که خوراکی بوده و ارزش غذایی بالایی دارند. برگ‌های سنجد کاملا کشیده، باریک، کرکی و بدون دندانه هستند. شاخه‌های سنجد اغلب خاردار هستند. شاخه‌های جوان، نقره ای و شاخه‌های قدیمی، قهوه ای رنگ می‌باشند. درخت سنجد، بعد از 5 تا 6 سال میوه می‌دهد. گل‌ها کوچک، زرد رنگ و معطر هستند. شاخه‌ها اغلب خاردار بوده و گاهی به علت تعدد تنه، گیاه به صورت در ختچه ظاهر میشود. سنجد گیاهی است که به خشکی خاک و وزش باد‌های شدید مقاوم است. از این در خت برای کنترل باد، حرکت شن‌های روان و کولاک زمستانه به وفور استفاده می‌شود. از لحاظ دید سنجد به علت داشتن برگ‌های سبز خاکستری و شاخه هایی که در همه جهات رشد می‌کنند و همچنین دارا بودن میوه‌های رنگین مورد توجه است. در اغلب خاکها رشد میکند. با کاشت متراکم درختان سنجد به خوبی میتوان از آن به عنوان پرچین در اطراف باغها استفاده کرد. علاوه بر آن سنجد با ایجاد بافت متراکم به خوبی به صورت یک مانع محکم در برابر عبور و مرور عمل می‌کند.

درخت سنجد دارای 3 قسمت برون بر (پوست قهوه ای رنگ)، میان بر (آردی شکل) و درون بر (هسته چوبی و سفت آن) است که قسمت میان بر و درون بر آن دارای ارزش غذایی فراوان است. در قسمت میان بر 2 نوع قند گلوکز و فروکتوز، 7 نوع چربی اشباع شده و اشباع نشده وجود دارد.

از این درخت به عنوان بادشکن استفاده می‌شود. سرعت رشد خوب و قابل ملاحظه ای دارد و از نظر ظاهری شبیه درختان بید است. در اردیبهشت ماه گل می‌دهد و در اواخر تابستان و پائیز میوه‌های آن ظاهر می‌شوند. میوه تخم مرغی شکل بوده به رنگهای قرمز سوخته است که در حالت نارس رنگ زرد دارد. میوه درخت سنجد سته ایست که میان بر آن آردی شکل با رنگ روشن است که بخش خوراکی میوه را تشکیل می‌دهد و برون بر آن پوسته چرمی و نازک به رنگ قرمز سوخته است. ابعاد میوه حداکثر تا 4 سانتیمتر بوده ولی معمولا 1-3 سانتیمتر است. دانه به صورت هسته ای کشیده با ابعاد 8-11 میلیمتر طول و 5-7٫5 میلیمتر عرض می‌باشد که دارای نوک نسبتا باریک و تیزی است.

میوه‌ها پس از رسیدن، مدتها روی درخت باقی می‌مانند. برای جمع آوری میوه‌ها معمولا یک زیرانداز در سایه گستر درختان پهن کرده و با ضربات چوبهای بلند، شاخه‌های حامل میوه را به شدت تکان می‌دهند. در این حالت بذرهای رسیده به روی زیرانداز فرو می‌افتند. پس از جمع آوری، میوه‌ها را مرطوب کرده و در محیطی گرم یا در برابر نور خورشید می‌گسترانند تا قسمت آردی میوه فاسد شود تا بتوان بذر را به سادگی از آنها خارج کرد. بذر به نگهداری خاصی احتیاج دارد و در شرایط خشک با دمای محیط حفظ می‌شود.

شرایط پرورش درخت سنجد :

نور مناسب درخت سنجد :

این گیاهان به مکانی با نور کامل آفتاب یعنی حداقل 6-8 ساعت نور مستقیم آفتاب نیاز دارند. سایه بودن محیط و کمبود نور یکی از دلایل عدم گلدهی این گیاهان است. اگر سایه بیش از اندازه باشد علاوه بر عدم گلدهی و میوه دهی، گیاه رشد خوبی نخواهد داشت و ساقه‌ها بلند و باریک و فاصله برگ‌ها بر روی ساقه افزایش می‌یابد. درختان سنجد گیاهانی مقاوم هستند، بنابراین حتی اگر در مکانی زندگی می‌کنید که در تابستان شدت نور زیاد است لزومی ندارد که آن‌ها را در مکانی بکارید که عصر هنگام از سایه برخوردار باشد.

آبیاری درخت سنجد :

بعد از کاشت درخت سنجد نوبت به مرحله آبیاری آن می‌رسد این درخت نیاز به آب کمی دارد زیرا از درختان مقاوم است زمان مناسب برای آبیاری این درختان تیر و مرداد است که در فصل رشد آن هر 15 روز باید آبیاری صورت بگیرد و بعد از رشد هر 40 روز یک بار برای آبیاری زمان مناسبی است.

دما و رطوبت موردنیاز درخت سنجد :

درختان سنجد توانایی تحمل برودتهای زمستانه تا 35- درجه سانتیگراد و گرمای داغ تابستان تا 45 درجه سانتیگراد را دارند. یکی از بهترین درختانی که می‌توان پیشنهاد داد تا در مناطق بادخیز کشت گردد، سنجد می‌باشد. تنها محدودیت کشت درختان سنجد در کشور، وجود شرایط رطوبتی هوای بیش از 65% می‌باشد که توصیه می‌شود در این شرایط اقدام به کشت نگردد، چون که گل‌های سنجد غالبا ریزش خواهند کرد و به میوه تبدیل نمی شوند.

خاک مناسب درخت سنجد :

خاک مناسب برای کاشت این درخت باید دارای بافتی متوسط باشد و در مناطق کوهپایه ای نیز دارای رشد موفقی است که از گیاهان اقتصادی در اینگونه مناطق به شمار می‌رود کو مورد نیاز برای تقویت خاک این درخت کود دامی است نهال این درخت باید در اسفند در عمق 10-30 سانتی متر کاشته شود و فاصله کشت نیز باید 4-5 متر باشد.

تکثیر و کاشت درخت سنجد :

روش‌های تکثیر این گیاه پرکاربرد، بذر، قلمه زدن و خوابانیدن است که می‌توان بهترین روش تکثیرش را ازدیاد به روش قلمه زدن دانست. هرچند توجه به این نکته حائز اهمیت است که ریشه زایی قلمه‌ها راحت نبوده و به نوع قلمه و شرایط دیگر بستگی دارد.

مراحل کاشت درخت سنجد از طریق بذر

1- برای کاشت هسته سنجد باید صبر کنید تا میوه‌های سنجد روی درختان به طور کاملا طبیعی رسیده و تغییر رنگ دهند. (میوه سنجد در بیشتر نقاط کشور ما در فصل پاییز می‌رسد)
2- زمانی که میوه آغاز به تغییر رنگ کرد، آن را از شاخه بچینید و قسمت گوشتی میوه را از روی آن جدا کنید.
3- مراقب باشید هنگام جدا کردن گوشت میوه، آسیبی به هسته نرسد. می‌توانید هسته را با آب ولرم بشویید تا همه بقایای گوشتی میوه که به آن چسبیده، کاملا پاک شوند.
4- هسته سنجد را در مخلوطی از خاک پیت ماس یا خاک اره مرطوب بکارید و آن را آبیاری کنید.
5- گلدان را برای مدت یک ماه در دمای معمولی اتاق در برابر نور غیر مستقیم خورشید قرار دهید و در تمام این مدت همواره بستر کاشت را مرطوب (و نه خیس و غرقاب) نگه دارید.
6- بعد از گذشت یک ماه، گلدان را برای مدت سه ماه به مکانی با دمای 1 تا 5 درجه سانتیگراد انتقال دهید و همچنان رطوبت مورد بذر را تامین کنید.
7- بعد از گذشت سه ماه، گلدان را به مکانی با دریافت نور مستقیم خورشید، آبیاری روزانه و دمای 24 درجه سانتیگراد انتقال دهید. در حدود 6 هفته طول می‌کشد تا اولین جوانه‌های سنجد را مشاهد کنید.

مراحل کاشت نهال سنجد

1- گودالی را در باغچه یا فضای باغ آماده کنید. برای اندازه این گودال، نمی توان عدد دقیقی گفت، ولی به طور کلی اندازه گودال را حدود دو تا سه برابر عرض و طول ریشه در نظر بگیرید و آن را حفر کنید.
2- هرچه گودالی که حفر می‌کنید، بزرگ تر باشد، به شما این امکان را می‌دهد که به راحتی نهال را درون آن قرار دهید و همچنین شروع رشد ریشه راحت تر می‌شود. اما یادتان باشد گودال را بیش از حد عمیق یا کم عمق حفر نکنید. عمق 10 تا 30 سانتیمتری برای کاشت نهال سنجد مناسب به نظر می‌رسد.
3- ریشه نهال را به آرامی در گودالی که آماده کرده اید، به صورت عمودی و بدون فشار آوردن به ریشه‌ها قرار دهید و داخل گودال را با همان خاکی که خارج کرده اید همراه با مقداری کود دامی پوسیده ترکیب و پر کنید.
4- بلافاصله بعد از کاشت درخت سنجد، نهال را آبیاری و این کار را مجددا چند ساعت بعد نیز تکرار کنید تا نهال به خوبی در خاک استقرار پیدا کند.
5- بهترین زمان کاشت نهال سنجد اواخر فصل زمستان (نیمه اول اسفند) است.

آفات و بیماری‌های سنجد

آفات چندان زیادی این گیاه را تهدید نمی کنند. گاهی شپشک‌ها و یا لاروهای حشرات موجب مزاحمت می‌شوند. از بیماری‌های این گیاه می‌توان به لکه برگی، قانقاریا، پژمردگی ورتیسلیوم و سوختگی بلایت نیز اشاره کرد که معمولا به دلیل شرایط نامساعد محیطی شیوع می‌یابند.

سنجد جزو معدود درختانی است که آفت و بیماری خاصی نمی تواند در باغات ایجاد خسارت و محدودیت نماید و می‌توان از بابت هزینه خرید سم و انجام عملیات سمپاشی آسوده خاطر بود.ضمنا به خاطر عدم مصرف سموم شیمیایی، می‌توان محصول سالم و ارکانیگ به جامعه ارائه نمود.