کنجد (نگهداری + پرورش)

• موطن اصلی کنجد آفریقا است ولی به سرعت از طریق آفریقا در هندوستان و چین پراکنده و به مراکز ثانوی ، انتشار پیدا کرده است .
• البته شواهد و دلایلی وجود دارد که منطقه افغانستان و ایران را به موطن گونه هایی از کنجد معرفی می‌نماید.
• کنجد در منطقه ایران از حدود 2200 سال قبل از میلاد مسیح یک محصول با اهمیت بوده و با کشت آن این منطقه ، مرکز عمده انتشار آن ، به عنوان یک گیاه اهلی بوده است .
• كنجد گياهي گرمادوست و روز كوتاه است و به هواي گرم و نور فراوان احتياج داشته و به حرارت پايين حساس است.با اين حال، هواي بسيار گرم بيش از 40 درجه سانتي گراد موجب نقصان تشكيل كپسول‌ها مي شود و در واقع حرارت مطلوب رشد كنجد حدود 27 درجه سانتي گراد است.
• توليد كنجد در نواحي با حداقل 150 روز بدون يخبندان امكان پذير است. اين گياه اساسا يك محصول خاص مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري تلقي مي شود.
• كنجد به عنوان يك محصول مقاوم به خشكي و گرما شناخته شده است ولي براي توليد و عملكرد بالا به رطوبت احتياج دارد. به زيادي رطوبت خاك و عدم تهويه نسبتاً حساس است و به همين جهت كنترل آبياري كنجد ضرورت دارد. كنجد مقاوم به خشكي است.
• در انواع خاك‌ها رشد مي كند مشروط بر آنكه از نظر تهويه و زهكشي محدوديتي وجود نداشته باشد. با اين حال خاك هاي داراي بافت متوسط را ترجيح مي دهد. كنجد به شوري خاك غيرمقاوم است و اسيديته خنثي را ترجيح مي دهد.
• ریشه کنجد مستقیم ، قوی و بسیار توسعه یافته است که به طور متوسط حدود 1 متر در خاک فرو می‌رود .ریشه‌های فرعی بیشتر در طبقه سطح الارض خاک گسترده می‌شوند و نمو آنها معمولاً تا موقع گل کردن ادامه می‌یابد و بعد از آن کم و بیش متوقف می‌شود.هرچه ریشه بهتر رشد کند به همان نسبت نبات قوی تر و سالم تر خواهد بود. خاک و رطوبت موجود نیز بر میزان و نوع ریشه مؤثر می‌باشد .
• ویژگی مقاومت کنجد در مقابل خشکی نیز ناشی از سیستم گسترده ریشه آن در خاک است .
• ساقه کنجد راست و ارتفاع آن بین 50 تا 200 سانتیمتر واکثراً 70 سانتیمتر است. مقطع ساقه معمولاً مربع شکل و گاه مستطیلی و پهن و دارای شیار‌های عمودی است و ممکن است صاف ، کمی کرکدار یا زیاد کرکدار باشد ، که مقدار کرک روی ساقه با مقاومت در برابر خشکی مربوط می‌باشد .
• رنگ ساقه از سبز روشن تا ارغوانی متغیر و معمولاً سبز تیره است .
• بر روی ساقه اصلی شاخه‌های فرعی به وجود می‌آیند. معمولاً ارقام زودرس ، ساقه کوتاه و ارقام ساقه بلند ، دیررس می‌باشند .
• برگ کنجد در واریته‌های مختلف و حتی در یک بوته از نظر شکل و اندازه بسیار متنوع است .
• معمولاً برگ‌های پایین بوته ، پهن با حاشیه دندانه دار و برگ‌های میانی ، نوک تیز و گاهی کمی دندانه دار و برگ‌های بالایی ، باریک تر و نوک تیز هستند.
• سطح برگ نیز گاهی صاف و گاهی چین خورده و چسبناک و تا حدی کرک دار است و با یک دمبرگ نسبتاً بلند به ساقه متصل می‌گردد.
• آرایش برگ نیز از یک بوته به بوته دیگر متفاوت است و در یکی ممکن است متناوب و در دیگری متقابل باشند و در برخی ، برگ‌های پایین متقابل و برگ‌های بالایی متناوبند.
• رنگ برگ‌ها سبز تیره و کدر و اغلب کرکدار می‌باشند . طول برگ بین 3 تا 17 سانتیمتر و عرض 1 تا 5/1 سانتیمتر و طول دمبرگ بین 1 تا 5 سانتیمتر است .
• گلها از کنار برگ‌ها روی قسمت بالای ساقه و شاخه‌ها می‌رویند . گل‌ها به صورت منفرد ظاهر می‌شوند اما تا 8 عدد گل در هر گل آذین نیز گزارش شده است و ممکن است از کنار برگ‌های پایین تر به صورت منفرد و در قسمت بالای ساقه و شاخه‌ها به صورت مجتمع دیده شوند.
• رنگ جام گل معمولاً سفید یا صورتی بسیار کمرنگ می‌باشد و گاهی ممکن است تیره تر و یا ارغوانی نیز دیده شود و ممکن است سطح داخلی آن خالهای قرمز ، سیاه یا زرد داشته باشد . کاسه گل کوچک با کرک‌های زیاد و دارای 5 تا 8 دندانه است . جام گل ، لوله ای و دارای 5 گلبرگ به هم پیوسته و نا منظم است .
• هر گل 4 پرچم دارد که در دو سطح قرار دارند . پرچم‌های جلویی کوتاه تر از پرچم‌های عقبی است و دارای بساک تخم مرغی و سبز رنگ می‌باشد .
• مادگی از تخمدان باریک تر می‌باشد. گل‌ها صبح زود باز می‌شوند که 95 درصد بین 5 تا 7 صبح می‌باشد و بعد از ظهر پژمرده شده و اکثر آنها بین ساعت 5/4 تا 6 بعد از ظهر می‌ریزند .
• میوه کنجد کپسولی است با مقطع مستطیل شکل و شیاردار . اندازه کپسول بسیار متغیر و شکل و اندازه کپسول ویژگی خاصه واریته‌ها است که محیط و تغییرات آن نیز در این تغییرات مؤثرند و روی یک بوته هم ، ممکن است چند شکل مختلف کپسول دیده شود .
• کپسول معمولاً 3 تا 8 سانتیمتر طول داشته و قطرآن بین 0٫5 تا 2 سانتیمتر است و تعداد حفره‌ها از 4 تا 12 عدد متغیر است .
• کپسول‌ها معمولاً کرکدار و معمولاً ابتدا کپسول‌های پایین و در آخر کپسول هایی که به نوک ساقه نزدیک هستند می‌رسند . در هر کپسول حدود 80 دانه معمولاً وجود دارد .
• تعداد کپسول‌ها در هر بوته ، به تعداد گل‌های بارور بستگی دارد و معمولاً شرایط محیطی و تراکم بوته در آن مؤثرند .
• تراکم زیاد و فاصله کم بوته‌ها ، تعداد کپسول و تعداد بذر در هر کپسول را کم میکند.

خواص گیاه کنجد :

ضد سرطان

کنجد به دلیل داشتن مقدار زیادی آنتی اکسیدان لیگنان، اثر بازدارنده ای در فعالیت رادیکال‌های آزاد داشته و مانع شکل گیری سرطان سینه و روده بزرگ می‌شود.

تنظیم قند خون

استفاده از کنجد قند خون را در حد تعادل نگه می‌دارد و از افت یا افزایش ناگهانی آن جلوگیری می‌کند.

تنظیم کلسترول خون

در صورت استفاده از روغن کنجد در رژیم غذایی کلسترول خوب در بدن شما افزایش و در مقابل، کلسترول بد کاهش می‌یابد. این روغن سرشار از امگا 3 و اولئیک اسید است که برای سلامتی بسیار مهم هستند.

تنظیم فشار خون

کنجد به واسطه منیزیم، فشار خون را در حد تعادل نگه می‌دارد و از افزایش ناگهانی آن جلوگیری می‌کند.

تقویت سیستم ایمنی بدن

مقادیر بالای آنتی اکسیدان ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی موجود در دانه کنجد به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک کرده و خطر ابتلا به بیماری‌ها را کاهش می‌دهند.

درمان آرتروز

دانه کنجد به دلیل مقادیر بالای آنتی اکسیدان‌ها و خواص ضد التهاب قوی که دارد، می‌تواند غضروف‌ها را از آسیب محافظت کرده و خطر ابتلا به آرتروز (استئو آرتریت) را کاهش دهد.

استرس و افسردگی

تیامین (ویتامین B1) موجود در دانه کنجد دارای خواص آرام بخش طبیعی است که به درمان خستگی و افسردگی کمک می‌کند.

شرایط پرورش گیاه کنجد :

آبیاری گیاه کنجد :

مقاومت کنجد در برابر خشکی از مزایای عمده آن محسوب می‌شود زیرا می‌توان آن را در مناطق نسبتاً خشک کشت نمود.

گیاهچه کنجد در برابر کمبود آب بسیار حساس است و اگر رطوبت خاک کافی نباشد ناچار نیاز به آبیاری خواهد بود و در صورتیکه امکان آبیاری باشد مسلماً با مصرف بیشتر انواع کود‌های شیمیایی و تکنیک‌های کشاورزی پیشرفته می‌توان انتظار محصولی بیشتر نیز داشت .

نور مورد نیاز گیاه کنجد :

کنجد برای تولید حداکثر بذر به شرایط بسیار گرم احتیاج دارد و حدود 2700 واحد گرما ( درجه روز ) نیاز دارد . گرمایی معادل 25 تا 27 درجه سانتیگراد جوانه زدن را سریع و رشد اولیه و تشکیل گل را تشدید می‌کند.

کنجد یک گیاه روز کوتاه است و با روز 10 ساعته معمولاً در 42 تا 45 روز گل خوهد داد ، اما بسیاری از واریته‌ها با فتوپریود‌های مختلف سازگار شده‌اند .

زمان کاشت گیاه کنجد :

کنجد برای جوانه زدن به یک بستر گرم و مرطوب و دمای نسبتاً بالا نیاز دارد . زمان کاشت هنگامی که درجه حرارت خاک به 20 درجه سانتیگراد رسیده باشد .

بهتر است دمای بستر بذر 25 تا 27 درجه سانتیگراد باشد . دمای زیر 18 درجه سانتیگراد رشد گیاهچه را به تعویق خواهد انداخت و زیر 10 درجه سانتیگراد جوانه زدن به طور طبیعی متوقف می‌شود .

كوددهی کنجد :

• براي كنجد كمتر از ساير محصولات گرمسيري ديگر كود مصرف مي شود .
• مقدار مورد نياز در اراضي و نواحي مختلف متفاوت است . ولي بطور كلي مي توان گفت احتياجات كودي كنجد شبيه پنبه مي باشد .
• اين گياه براي رشد مطلوب نياز به ازت ، فسفر و پتاس دارد . كود شيميايي مورد نياز 200-150 كيلوگرم فسفات آمونيوم و 100 كيلوگرم اوره در هكتار بصورت عمومي در ايران توصيه مي شود .

روش کاشت گیاه کنجد :

1. بعلت اينكه دانه كنجد در مراحل اوليه رشد و جوانه زدن خيلي حساس و ضعيف مي باشد در اماده كردن زمين قبل از كاشت بايد نهايت دقت را معمول داشت . زمين بايد كاملا عاري از گياهان هرز بوده گرم و مطلوب باشد .
2. چنانچه كشت با آبياري باشد زمين بايد بخوبي تسطيح گردد .
3. شيب طوري تعبيه گردد كه آب در هيچ قسمتي از زمين روي بستر بذر را نگيرد و خطر سله بستن در مرحله جوانه زدن و رويش گياه وجود نداشته باشد .
4. بسته به نوع خاك عمق كاشت تغيير مي كند و معمولا بين 2 تا5 سانتيمتر متغيير است .
5. عمق كاشت همچنين بسته به زمان كاشت و ميزان رطوبت خاك تغيير مي نمايد . به منظور پيشگيري از شيوع امراض و الودگيهاي قارچي ضدعفوني بذر با قارچكشهاي نظير كاپتان مؤثر خواهد بود.
6. بذر كارهايي كه مخصوص ريز دانه‌ها نظير سبزي و پياز هستند در كشت مكانيزه كنجد كاربرد دارند .

خاک مناسب گیاه کنجد :

برای انتخاب مناسب ترین خاک برای کاشت کنجد، دنبال این ویژگی‌ها بگردید:

• خاک باید به خوبی زهکشی شد باشد، اما خیس از آب نباشد.
• از پایین شیارها و تورفتگی‌ها استفاده نشود.
• زمین حاصلخیز با خاک کشاورزی (لوم) شنی، بدون تراکم مناسب ترین است.
• کنجد می‌تواند در تناوب، پس از محصولاتی چون ذرت، ذرت خوشه ای، ارزن یا پنبه کاشته شود. همچنین میتوان آن را به شکل ترکیبی با ارزن، ذرت خوشه ای و دیگر انواع غلات کاشت.

نحوه تکثیر گیاه کنجد :

چون بذر کنجد کوچک است برای افزایش حجم ، بذر‌ها را با شن ، خاک یا خاکستر مخلوط می‌نمایند تا یکنواخت تر پراکنده شود.

در اراضی دیم روی زمین مسطح یا در درون جوی‌ها با فاصله 40 تا 45 سانتیمتر و 8 تا 15 سانتیمتر روی ردیف‌ها می‌کارند و در شرایط آبی آن را روی پشته‌ها و با فاصله 45 تا 55 سانتیمتر و فاصله 4 تا 6 سانتیمتر روی ردیف‌ها کشت می‌نمایند.

عمق کاشت بسته به نوع خاک بین 2 تا 5 سانتیمتر و می‌تواند تا 10 سانتیمتر هم باشد.