بالنگ (نگهداری + پرورش)

بالنگ درختچه ای است به شکل غیر منظم، برگ آن با کمی اختلاف شبیه سایر مرکبات ولی میوه آن به کلی متفاوت و نوع کبیر آن در ابعاد یک خربزه کوچک است. شکل آن دراز از یک طرف متصل به شاخه کمی پهن و از طرف دیگر به نوک بارکی ختم می‌شود.

پوست آن به رنگ زرد طلایی خیلی ضخیم، موج دار و دارای برآمدگی هایی مانند تاول درشت است. قسمت عمده میوه را با پوست زرد و گوشت سفید داخل پوست را گرفته و تقریباً جای برای پولپ ترش غیر خوراکی وسط آن باقی نگذارده است.

گل آن سفید می‌باشد. بالنگ دارای پوست زرد رنگ طلایی، با بوی معطر، به خصوص نوع کوچک آن که پوستش صاف است، معطرتر است. قسمت گوشتی سفید متصل به پوست خارجی آن ضخیم و کمی شیرین و قسمت پولپ وسط ان که در میان پرده‌های ضخیم طولانی واقع شده است، دارای الیاف و غلاف‌های پر از مایعی است که در بعضی انواع شیرین و رد برخی ترش می‌باشد.

تخم‌های آن که در قسمت پولپ آن واقع است کمی دراز و در غلاف سفیدی واقع و مغز، سفید و کمی تلخ است.

بالنگ در کتب طب سنتی با نام«اترج کبیر» آمده است. میوه آنرا به فارسی بالنگ گویند و از نظر گیاه شناسی واریته از بادرنگ است. این درختچه دارای میوه هایی است که گاهی به وزن یک کیلو گرم نیز می‌رسد. نوع دیگری از بالنگ را به فارسی «بادرنگ» می‌نامند و در کتب طب سنتی با نامهای بادرنج، باذرنج و اترج صغیر آمده است.

از نظر طبیعت سرد و تر و خشک و برگ و شکوفه آن گرم وخشک است. از نظر خواص معتقدند که پوست زرد آن برا‌ی تقویت قلب و دماغ و کبد، سرد و معده احشای داخل شکم مفید است و برای تحلیل بادها و نفخ و کمک به هضم غذا مؤثر می‌باشد. بخصوص مربای آن با عسل؛ البته با خوردن مربای آن اسراف نباید شود زیرا هضم آن مشکل می‌شود. دم کرده پوست زرد خشک شده آن مسکن قی صفراوی و جویدن آن خوشبو کننده دهان است.

اگر پوست و گوشت سفید خشک شده آن را درلابه لای لباسها بگذارند مانع بید زدن می‌شوند. بالنگ از میوه هایی است که فصل برداشت آن از شهریورماه شروع می‌شود و تا بهمن ادامه دارد. جهرم از مراکز پرورش این میوه است و باغ‌های بزرگ بالنگ در این شهر یافت می‌شوند.

ترنج یکی از چهار پیشگونه (نیاکان) اصلی جنس مرکبات است و انسان‌ها هزاران سال از این میوه استفاده می‌کردند. این میوه عنصر جدایی ناپذیر برخی جشن‌های مذهبی یهودیان نظیر (سوکوت: جشن برداشت محصول) است.
ترنج درختی کوچک یا درختچه ای بزرگ با سرعت رشدی کند است که می‌تواند تا ارتفاع 5 متر رشد کند. شاخه‌های بزرگ و کوچک آن سخت و خمش ناپذیر است و خارهای کوتاه و تیز دارد.

خواص بالنگ :

بالنگ برای تقویت قلب مفید استبالنگ میوه مرکباتی است و اغلب در آسیا، آمریکای مرکزی و جنوبی و کشورهای مدیترانه کشت می‌شود.

در رفع نفخ معده و هضم غذا موثر است.

بالنگ برای تقویت قلب و کبد مفید است.

دم کرده پوست خشک شده این میوه برای ترشح صفراوی مفید است و جویدن آن خوشبو کننده دهان است.

قراردادن گوشت سفید خشک شده آن در لابه لای لباس‌ها مانع بید زدن آن‌ها می‌شود.

مالیدن روغن بالنگ برای رفع بی‌حسی، فلجی، سیاتیک، امراض عصبی، درد کلیه و مثانه مفید است.

جویدن پوست این میوه باعث خوشبو شدن دهان می‌شود.

تخم بالنگ ضد تب است و برای از بین بردن کرم روده ای مفید می‌باشد.

این میوه خنک کننده و آرام بخش است

شرایط کاشت و پرورش گیاه بالنگ :

خاک مورد نیاز گیاه بالنگ :

بهترین رشد را در خاک‌های غنی و سبک دارد. نیازمند زهکش خوب است و ریشه هادر خاک غرقابی به سرعت از بین می‌روند. در موقع کاشت، گودالی را با عمق یک متر حفر کرده و خاک مناسب می‌ریزند و سطح آن را به حالت تپه مانند درآورده؛ بطوریکه پس از کاشت، طوقه گیاه در بالاترین سطح قرار گیرد. در بهار کود شیمیایی و در پاییز کود دامی پوسیده داده شود. استفاده از کودی با نسبت 1-1-2 برای این گیاه مناسب است.

آبیاری گیاه بالنگ :

در طی ماه‌های گرم سال که زمان رشد و توسعه است به وجود آب به شکل منظم نیاز دارد . بنابراین بهتر است که با خشک شدن نسبی سطح خاک ، عمل آبیاری را انجام داد. خشکی کشیدن درخت بخصوص زمانی که شکوفه دارد موجب ریزش شکوفه و میوه‌های جوان می‌شود.

هنگام آبیاری بهتر است که عمق خاک تا حدود 100 سانتیمتری به خوبی مرطوب شود . این درخت خواب و استراحت زمستانی همانند درختان خزانپذیر ندارد و آبیاری ان در طی فصل پاییز و زمستان نیز می‌بایست انجام شود اما در مقایسه با فصول رشد و فعالیت همانند بهار و تابستان، میزان آبیاری در فصل کم تحرکی یعنی پاییز و زمستان کمتر انجام می‌شود. در همه فصول نیز باید توجه کرد اصولا نباید آب در پای درخت و اطراف ریشه‌ها ماندگار باشد چون به پوسیدگی ریشه‌ها و یا طوقه به دلیل رطوبت بالای خاک حساس است.

خشکی خاک یکی از دلایل آسیب رسیدن به گیاه است که در ابتدای امر در میوه‌ها و برگها اثر می‌گذارد یعنی نوک و حاشیه برگها خواهند خشکید و میوه‌ها رشد چندانی نخواهند کرد و وزن نمی گیرند. در شرایط خشکی طولانی تر نیز میوه‌ها ریزش کرده و رشد گیاه بسیار کند خواهد شد.

نور مورد نیاز گیاه بالنگ :

بالنگ تحمل دمای سرد و یخزدگی را ندارد در واقع می‌توان گفت که این نمونه در بین سایر نمونه‌های مرکبات در برابر سرما حساسترین است. اگرچه شاید مدت زمان کوتاه دمای زیر صفر را بتواند تحمل کند اما سرشاخه ای جوان برگها و بخصوص میوه‌ها آسیب خواهند دید.

به همین دلیل می‌بایست در محیط‌های گرمسیری و نیمه گرمسیری کشت شود . البته میوه و برگها توسط گرمایش شدید و یا هوای خشک نیز آسیب می‌بینند . بهترین مکان برای کاشت این گیاه مناطقی است که تغییرات زیادی در شرایط دمایی آنان در طی سال بوجود نیاید. بهتر است دمای مکان کاشت به زیر 15 درجه سانتیگراد نزول نکند .

همچنین در روزهای گرم سال حداکثر تا 30 و در صورت مناسب و بهینه بودن سایر شرایط بخصوص رطوبت هوا و عدم خشکی کشیدن تا حدود نزدیک به 35 درجه را نیز تحمل می‌کند اما هر مقدار که دما به این حد نزدیک تر شود احتمال سوختگی برگها و اسیب به میوه‌ها بیشتر خواهد شد.

دمای مناسب گیاه بالنگ :

این گیاه به یخبندان حساس است و در دمای زیر صفر آسیب دیده و خشک می‌شود. در تابستان در گرمای شدید و خشکی هوا، برگ‌ها و میوه‌ها آسیب می‌بینند.

هرس گیاه بالنگ :

در طی عمر این گیاه که حدود 25-15 سال است باید به شکل منظم شاخه‌های نرک و بی‌ثمری که تولید می‌کند حذف کرد . همچنین شاخه هایی که بسیار نزدیک زمین می‌رویند مورد نیاز نیستند زیرا میوه‌های شکل گرفته بر روی این ساقه‌ها بسیار به خاک نزدیک هستند و بر اثر سایش بر روی زمین پوستی زخمی می‌یابند . حذف تیغ روی ساقه‌ها عمل دیگری است که در طی فصل رویش انجام می‌شود زیرا تیغها می‌توانند موجب زخمی شدن میوه‌ها شوند .

تکثیر گیاه بالنگ :

• بالنگ را می‌توان با استفاده از قلمه هایی که از ساقه هایی با 4-2 سال سن تهیه می‌شوند تکثیر کرد . ساقه‌ها نباید گل و بخصوص میوه داشته باشند . طول قلمه‌ها حداقل 20-15 سانتیمتر کافی است . جدا کردن پوست پایین قلمه به طول 3-2 سانتیمتر و کاربرد هورمونهای ریشه زایی نیز می‌تواند کمک کننده باشد.
• برگهای روی قلمه جدا می‌شوند و 2-1 برگ در انتها باقی گذاشته می‌شود . حتی اگر این تعداد برگ سطح بزرگی دارند می‌توان سطح انان را با وسیله ای همانند قیچی کم کرد. توجه کنید که وجود برگ موجب از دست دهی آب از قلمه از طریق تبخیر می‌شود اما از طرفی با وجود محیط مرطوب ، قلمه به دلیل عدم وجود ریشه نمی توانند آب جذب کنند به همین دلیل قلمه به سرعت پژمرده شده و می‌پلاسد.
• وجود برگها به دلیل تولید برخی هورمونهای گیاهی برای ریشه زایی مفید و موثر هستند بنابراین راه حل این است که تعداد کمی برگ باقی بگذاریم و همچنین با استفاده از دستگاه‌های مه پاش و یا کشیدن پلاستیک بر روی اطراف محیط کاشت قلمه‌ها رطوبت این محیط را افزایش دهیم تا برگها کمترآاب از دست دهند .
• قلمه‌ها را بلافاصله بعد از تهیه باید در خاکی سبک با زهکش خوب کاشت کرد به نحوی که دو سوم طول قلمه در زیر خاک فرو رود. دمای محیط ریشه زایی در حدود 23-21 درجه مناسب است و نباید اجازه داد که در طی ریشه زایی سطح خاک خشک شود . ریشه زایی حدود 4 هفته طول می‌کشد و از زمان ریشه زایی قلمه تا زمانی که درخت کامل شود و میوه دهد حدود 4-3 سال طول می‌کشد.