- رازک گیاهی علفی، چند ساله 2 پایه (جدا بودن گیاه نر و ماده از یکدیگر) ، بالا رونده و دارای اعضای پوشیده از تارهای خشن است به حالت خودرو در جنگلها و اماکن پوشیده از درختچهها و انبوه بوتهها میروید از اختصاصاتش اینست که به سهولت تحت تاثیر عوامل محیط قرار میگیرد و شکل متفاوت پیدا میکنند مانند آنکه در مناطق معتدله ساقه گیاه دارای دستههای فراوان فیبر میشود.از این نظر در صنعت مورد استفاده قرار میگیرد در حالیکه در آب و هوای خشک و گرم ، تارهای فیبری آن کاهش پیدا کرد. به صورت غیر قابل استفاده در میآید ولی در عوض گیاه دارای ماده رزینی فراوان میشود.
- رازک دارای برگهای متقابل ، دانه دار و مرکب از 3 تا 5 لوب نامساوی است. پایه نر آن ، گلهای کوچک به وضع مجتمع به صورت خوشههای مخصوص دارد. هر گل نر آن را پوششی مرکب از 5 کاسبرگ آزاد فرا میگیرد و در داخل پوشش ، 5 پرچم به وضع منطبق بر کاسبرگها جای دارد.
- در پایههای ماده رازک ، گلهای به رنگ سفید مایل به حنائی به حالت مجتمع به صورت مخروطهای تقریباً کروی ظاهر میشود این مخروطهای از فلسهای نازکی تشکیل یافتهاند که در کنار هر یک ، 2 تا 6 گل ماده همراه با براکتههای کوچک جای دارد.
- میوه این گیاه فندقه هایی است که در سطح و قاعده آنها تارهای ترشحی فراوان بوجود میآید. چون قسمت مورد استفاده این گیاه مجموعه گلهای ماده آن میباشد که گیاه پرورش یافته بدست میآید از این جهت در زمینهای زراعتی منحصراً پایه ماده گیاه را میکارند و حتی اگر پایههای نر در مزرعه بوجود آمده باشند.آنها را از بین میبرند تا از آمیزش گل ممانعت بعمل آید زیرا گلهای آمیزش نیافته از نظر کیفیت بر گلهای آمیزش یافته ترجیح داده میشود در بعضی نواحی نیز خلاف آنچه که ذکر شد در مقابل هر 100 پایه ماده یک پایه نر پرورش میدهند زیرا به این نتیجه رسیدهاند که عمل آمیزش دوران رشد را سریع تر و مقدار محصول را زیادتر میکند.
- در صنایع داروسازی از مواد موثره گلهای این گیاه داروهایی آرام بخش و خواب آور مانند لگاتین و هوالتا تولید میشود . از گلهای رازک در صنایع غذایی ، کنسروسازی و نوشابه سازی به عنوان طعم دهنده استفاده میشود .
- در حال حاضر بیش از 95 درصد رازکهای تولید شده در سراسر جهان در صنایع نوشابه سازی به خصوص تولید آب جو (ماءالشعیر) به عنوان طعم دهنده کاربرد دارد. مواد موثره گلهای رازک (اسانس و عصاره آن) خاصیت ضدعفونی کنندگی دارد . این مواد در صنایع بهداشتی و آرایشی کاربرد داشته و از آنها در تهیه شامپو ، کرم و محلولهای آرایشی جهت حفاظت پوست و مو استفاده میشود .
شرایط پرورش رازک :
از آنجا که گیاه رازک چندساله است ، برنامه ریزی فضای رشد آنها بسیار مهم است. رازکها به مقداری فضای صعودی نیاز دارند و مکان مورد نظر باید طوری باشد که در طول روز در معرض نور آفتاب باشد ( جهت جنوب ایده آل است) و خاک باید سست و سبک باشد. برای جلوگیری از سوختن گیاه سعی کنید مکانی پیدا کنید که در ساعات گرم بعد از ظهر سایه داشته باشد.
رازکها در جهت عقربههای ساعت و به صورت صعودی رشد میکند. برای پشتیبانی از بوتهها یا ساقهها شما باید آنها را با استفاده از ریسمان پشتیبانی کنید تا به سمت بالا حرکت کنند. بسیاری از افراد از چارچوب فلزی یا داربست برای بستن ریسمان و برای صعود گیاه استفاده میکنند. برای روش افقی، ساقهها را 8 تا 10 فوت بچینید بعد آنها را به صورت افقی به ریسمان ببندید.
مکان مناسب کاشت رازک :
در نحوه پرورش و کاشت رازک، مکان کاشت گیاه بسیار مهم است. بهتر است رازک را به نحوی بکارید که کاملا نورگیر باشد و فاصله ردیفها مناسب باشد تا سایه اندازی رو هم نداشته باشند. بعضی از گونههای رازک در مناطق آب و هوایی خاص رشد میکنند به عنوان مثال گونه Chinook به خوبی در هوای خشک و گرم رشد میکند در حالیکه گونه Golding در مناطق معتدل و مرطوب خوب رشد میکند. اطلاعات گونه ای که برای پرورش انتخاب کرده اید را به خوبی بررسی کنید.
خاک مناسب برای رشد رازک :
نحوه پرورش و کاشت رازک میگوید شما باید قبل از کاشت، خاک خود را آماده کنید. رازکها در خاکی که دارای PH ، 6.0 و 7.5 است رشد خواهند کرد. سطح PH به طور مستقیم بر مواد مغذی موجود در گیاه تاثیر میگذارد.
اگر PH درست نباشد، خاک میتواند محکم شود و باعث عدم رشد گیاه شود (شما میتوانید برای بهبود زه کشی کمی خاک اضافه کنید و سعی کنید برای کاهش نمک از آبیاری عمیق استفاده کنید. سعی کنید از خاک کمی اسیدی (PH ، 6.7 تا 6.9) استفاده کنید.
هنگام قرار دادن ریزوم در خاک، مطمئن شوید که ریزومها 100 تا 150 سانتیمتر از هم فاصله دارند تا از به هم پیچیده شدن ریشهها جلوگیری شود. بعد از قرار دادن ریزومها در زمین 3 سانتیمتر دیگر کومپوست بالای خاک بریزید و بعد 6 سانتیمتر مالچ بریزید، علفهای هرز را بکنید و گیاهان جوان را از هر گونه یخ زدگی محافظت کنید.
رازکها مواد مغذی را از کربن، هیدروژن و اکسیژن هوا جذب میکنند. دیگر مواد مغذی که میتوانید خریداری کنید نیتروژن، فسفر و پاستیم است ( که به طور کلی N-P-K نامیده میشود). به طور معمول 2.5 کیلوگرم کود برای 10 متر مربع کافی است. برنامههای کود ممکن است متفاوت باشند، اما به طور کلی شما باید با دیدن اولین جوانه (بعد از سه هفته)، یکبار در وسط تابستان و یک بار در مراحل اولیه گلدهی به گیاه کود دهید.
هرس رازک :
رازکها ابتدا خوابند، سپس شروع به خزیدن میکنند و در نهایت جهش پیدا میکنند. در سال اول شما حتما گل مخروطی زیادی نخواهید داشت چون عمدتا سیستم تاج و ریشه ایجاد میشود. همانطور که در طول سالهای متمادی رشد پیدا میکنند گیاه برزگ به طور متوسط شروع به تولید گلهای مخروطی سبز میکند.
گیاهان بالغی که بیش از 3 سال سن دارند در اوایل بهار باید ریشه هایشان هرس شود. اگر این کار انجام نشود ریزومها در سراسر باغ گسترش پیدا میکنند. شما میتوانید برای رشد ساقههای سالم، ساقههای ضعیف و شکسته را هرس کنید.
بعد از اینکه جوانههای رازک شروع به رشد کردند شما باید پایین ترین برگها و شاخهها را برای کمک به گردش هوا و کاهش بیماریها هرس کنید. بریدن برگهای پایینی باید با دقت انجام شود تا از صدمه زدن به پایه گیاه جلوگیری به عمل آید. در اواخر تابستان، برای مقاومت گیاه در برابر طوفان اجازه رشد به قسمت پایینی گیاه را بدهید تا گیاه قدرت خود را برای سال بعد حفظ کند.
آبیاری رازک :
رازکها مخصوصاً در سال اول نیاز به آب زیادی دارند اما گیاهان پیرتر نیاز به آب کمتری دارند. در مناطقی که آبیاری لازم است هرگز از سیستم آبیاری بارانی استفاده نکنید چونکه یک محیط خیس را ایجاد میکند که مستعد بیماریست. یک سیستم آبیاری قطره ای روشی کارآمدتر برای آب دادن است. در نظر داسته باشید که سیستم آبیاری قطره ای ارزانتر است.
کاشت بذر رازک در گلدان :
یک گلدان 7 سانتی متری را با خاک استریل حاوی پیت ماس پر کنید و بذر را به عمق 3 میلی متر در خاک بکارید سپس گلدان را به مدت 6 تا 8 هفته در یخچال (دمای 5 درجه سانتی گراد) قرار دهید. در تمام این مدت خاک را مرطوب نگه دارید. بعد از گذشت این مدت گلدان را از یخچال خارج کنید، دمای مناسب برای جوانه زنی بذر 20 تا 24 درجه سانتی گراد میباشد.
جوانه زنی معمولا 2 تا 5 هفته طول میکشد. نهال را در اوایل بهار در زمین در یک خاک دارای زهکشی خوب بکارید. بعد از کاشت در زمین، خاک را مرطوب کنید و در اطراف نهال مالچ اضافه کنید و از یک کود آهسته رهش برای گیاه استفاده نمایید. خاک را مرطوب نگه دارید ولی آن را خیس نکنید.
برداشت رازک :
شما در فرآیند نحوه پرورش و کاشت رازک برنامه ریزی کردید، هرس کردید، مراقبتهای لازم را انجام دادید و الان وقت آن رسیده است که گلهای مخروطی را برداشت کنید. اشتباه رایجی که وجود دارد این است که گلهای مخروطی شکل زود چیده میشوند. بسته به موقعیت شما برداشت محصول میتواند از اواسط مرداد تا اوسط شهریور و در برخی مناطق در مهر ماه باشد. چند روش برای برداشت مخروط وجود دارد که لازم است آنها را بررسی کنید.
- گاهی اوقات مخروط را کمی فشار دهید و زمانی که احساس کردید خشک هستند آماده برداشت هستند.
- یک مخروط را انتخاب کنید و آن را در دست خود قرار دهید و بو کنید، اگر بوی تند مابین بوی چمن و پیاز را داد زمان برداشت محصول است.
- رازک را به دور گوش خود بچرخانید اگر صدای کریکت ایجاد شد این بدان معناست که محصول آماده برداشت است.
- اگر لوپولین نارنجی شده و بوی بدی بدهد شما محصول خود را از دست داده اید. اگر محصول آماده برداشت باشد لوپولین زرد و چسپنده خواهد بود.
نحوه تکثیر رازک :
زمان کشت گیاه رازک در فروردین و اردیبهشت ماه است . روش تکثیر آن از طریق کاشت ریشه غده ای در عمق 3 یا 4 سانتیمتری است و نوک جوانه غده باید رو به بالا و سطح خاک باشد. فاصله کشت هر گیاه 1٫5 متر باشد. با شروع سرمای زمستان گیاه کاملا میمیرد ولی ریشه در عمق خاک سالم میماند و برای سال بعد آماده تکثیر و تولید است.
این ریشهها را برای کشت مجدد و تکثیر در سال بعد آنرا از خاک خارج و به قطعات تقریباً ده سانتیمتری برید بطوریکه حتماً یک جوانه در ریشه دیده شود و مجدداً اقدام به کاشت نمود. اواسط مهر تا اواخر فروردین هنگامی که هوا سرد نبوده و رطوبت کافی نیز وجود داشته باشد زمان مناسبی برای انتقال گیاه و کاشت آنها در زمین اصلی است.
نحوه خشک کردن میوه رازک :
در این مرحله حدود 80 در صد وزن گل رازک را آب تشکیل میدهد و بلافاصله پس از چیدن باید آنرا روی توری یا پارچه خشک یا حتی مقوای تمیز و بصورت پهن شده در اطاقی آفتاب رو ولی بسته گذاشت تا ظرف یک یا دو روز (بستگی به گرمای هوا) خشک شود و اگر روی هم ریخته (بصورت فله) در ظرفی بماند خیلی زود فاسد میشود.
برای آنکه بدانید کاملاً خشک شده یا نه قبل و بعد از خشک شدن آنرا وزن کنید نتیجه بایستی 7 تا 10 در صد وزن قبل از خشک کردن باشد. در مزارع بزرگ برداشت محصول با ماشین آلات مخصوص انجام میشود.
روش دیگر خشک کردن استفاده از فر گرم است که ابتدا فر را گرم (حدود 55 درجه) و سپس خاموش نموده و رازک را روی سینی پهن شده را در فر قرار داده و خیلی زود رازک خشک میشود.
منبع: ساعدنیوز | https://saednews.com
مجله گل و گیاه
