گیاه استرنبرجیا (نگهداری + پرورش)

استرنبرجیا یا جام زرین یکی از گیاهانی است که پیاز دارند و در پاییز گل می‌دهند. نام‌های نرگس پاییزه، سوسن دشت، سرده، نرگس زمستانه و گل حسرت زرد پاییزه نیز نام‌های دیگر آن هستند. با اینکه تعداد گونه‌های آن کم است اما همین تعداد اندک بسیار گسترش یافته‌اند و از جنوب غربی اروپا تا جنوب غربی آسیا گسترده اند. استرنبرجیا گیاهی است که دارای گل هایی با رنگ زرد روشن است که بسیار به گل‌های زعفران شباهت دارند و گل‌ها در پاییز شکوفا می‌شوند و تا بهار باقی می‌مانند. گل‌ها اغلب به صورت منفرد هستند و حدود 4 سانتی متر قطر دارند. هر پیاز دو تا سه گل ایجاد می‌کند. بیشتر گل‌های این گیاه رنگی زرد روشن دارند اما یگ گونه از این گیاه وجود دارد که گل هایی سفید دارد

جام زرین دارای هفت گونه در سراسر دنیا می‌باشد که سه گونه آن در ایران وجود دارد. انواع گونه‌های جام زرین به صورت خودرو در استان‌های شمالی و غربی کشور می‌روید. در بین جام زرین‌های بومی ایران، دوگونه آن پاییز گل و یک گونه آن بهار گل می‌باشد. انواع گونه‌های جام زرین به خاطر گل‌های جذاب زرد طلایی و گلدهی در فصل پاییز پتانسیل‌های زیادی به عنوان یک گیاه زینتی دارد.

انواع گونه‌های جام زرین بومی ایران :

جام زرین کوروش Sternbergia clusiana

این گونه با ارتفاع 8 سانتی متر و گلهای بزرگ به رنگ زرد طلایی در فصل پاییز ظاهر میگردد. لوله گل در این گونه به طول 4 تا 7 سانتی متر و لبه‌های آزاد آن به طول 4 تا 6 سانتی متر و بعضی مواقع بلند تر میباشد. دارای حداقل شش برگ بوده که عرض آنها 10 تا 20 میلیمتر میباشد. کپسول بذر این گونه در بهار سال بعد ظاهر میشود. در این گونه گلدهی در غیاب برگها بوده و به اصطلاح Hysteranthus میباشد. این گونه اغلب در دامنه‌های خشک و سنگلاخی سلسله جبال زاگرس پراکنش داشته که طی مهر تا آبان ماه به گل مینشیند.

جام زرین پاییزه Sternbergia lutea

این گونه به دلیل دارا بودن گل هایی تا حدودی کوچکتر از گونه قبلی و به رنگ زرد خالص واقع بر روی یک ساقه گل که تا بالای سطح خاک رشد نموده از گونه قبلی متمایز هست. ارتفاع این گونه به تقریب 10 سانتی متر میباشد. کپسول بذر این گونه همانند گونه قبل در فصل بهار سال بعد ظاهر می‌شود. برگها در اینگونه همراه با گل ظاهر گردیده که به اصطلاح Synanthus بوده ولی تا قبل از فصل بهار رشد خود را تکمیل مینمایند. جمعیت این گونه خیلی کم بوده و بیشتر در شمال شرقی ایران و استان‌های گرگان و مازندران یافت می‌شود. گلدهی جام زرین پاییزه از اوایل مهرماه به بعد میباشد.

جام زرین گلستانی Sternbergia fischeriana

برخلاف دو گونه قبل گل‌های این گونه در اواخر زمستان(اواخر بهمن و اوایل اسفندماه) ظاهر میگردد. پراکنش این گونه از گیلان تا گرگان میباشد.

جنس استرنبرجیا با حدود 8 گونه، گیاهی چندساله سوخ دار است که در دامنه تپه‌های سنگی و دشتها، هز اروپا وترکیه تا آسیای مرکزی یافت می‌شود. گونه s. lutea در اسپانیا، افغانستان و ایران وجود دارد. گل‌های آن شبیه گل زعفران و اغلب به صورت منفرد، قیف یا جام مانند به قطر 4 سانتی متر و به رنگ زرد درخشان بوده و روی ساقه‌های بدون برگ تشکیل می‌شوند. برگ‌ها همزمان بلافاصله بعد از گل‌ها ظاهر می‌شوند. برگ‌ها نوار مانند بوده و در پایین گیاه به صورت افراشته قرار می‌گیرند. گل آن بر خلاف گل زعفران که دارای 3 پرچم است دارای 6 پرچم به اندام زیر زمینی آن برخلاف زعفران که پداژه است، سوخ پوشش دار می‌باشد. تمام قسمت‌های گیاه سمی است.

شرایط پرورش گیاه استرنبرجیا :

به سرما مقاوم بوده ونیاز به آفتاب کامل دلرد. در خاک‌های قلیایی استقرار بهتری دارد. باید به گیاه اجازه داد تا هب صورت توده ای رشد کند و تا زمانی که گلدهی آن کاهش نیافته است، نباید تقسیم شود. در کشت گلدانی تا چند سال نباید گلدان تعویض شود، چون همانند بیشتر گیاهان تیره آماریلیس، در حالت گلدان پیچ شدن ریشه‌ها (ریشه گلدانی شدن) بهتر گل می‌دهند.

خاک مورد نیاز استرنبرجیا :

در مورد این گیاه شما می‌توانید زمان کمتری را صرف اصلاح خاک کرده و بیشتر وقت خود را صرف جنبه‌های دیگر باغ کنید البته این گفته به این منظور نیست که شما خاک محل کاشت را اصلا اصلاح نکنید. خاک باید به خوبی زهکشی شده باشد بنابراین ممکن است شما نیاز به این داشته باشید که خاک را با ماسه یا شن برای کمک به زهکشی مخلوط کنید و همچنین خاک باید غنی از هوموس بوده و باید مرطوب بوده اما خیس نباشد.

نور مناسب استرنبرجیا :

جام زرین را باید در منطقه ای نگهداری کنید که نور کامل آفتاب به آن برسد.

آبیاری استرنبرجیا :

در حالی که گیاه در حال رشد است از مقدار زیادی رطوبت لذت می‌برد اما در طول زمستان این گیاهان باید تا جایی که امکان دارد خشک باشند بنابراین اگر شما در منطقه ای زندگی می‌کنید که بارش‌های زمستانه زیاد است گیاه خود را در گلدان نگهداری کنید تا بتوانید آن را به راحتی جابه جا کنید. به آبیاری متوسط نیاز دارد. یادتان باشد که منظم آبیاری کنید و از آبیاری بیش از حد بپرهیزید.

کوددهی استرنبرجیا :

این گیاه به طور طبیعی در خاک‌های آهکی رشد می‌کند بنابراین بسیاری از باغبانان با اضافه کردن مقدار اندکی آهک به خاک محل کاشت به منظور شیرین کردن خاک اسیدی پروسه‌ی کاشت گیاه را تکمیل می‌کنند. می‌توانید برای محافظت از گیاه از یک مالچی که از شاخ و برگ گیاهان همیشه سبز باشد استفاده کنید.

کاشت در گلدان استرنبرجیا :

جام زرین برای کاشت در محیط‌های باز مناسب است و همچنین در گلدان هم میتواند نگهداری شود. در صورت بلعیدن تمام قسمت‌های این گیاه سمی می‌باشد. زمستان فصل خواب برای این گیاه می‌باشد. این گیاه پس از کاشت پیاز‌ها به صورت طبیعی گسترش پیدا می‌کند اما باید هر چند سال یکبار تعدادی پیاز به محل مورد نظر اضافه کرد. چیزی که باعث زیبایی هرچه بیشتر این گل‌ها می‌شود این است که آن‌ها زمانی شکوفا می‌شوند که فضای سبز و باغ‌ها خالی از هرگونه رنگ است.

تکثیر استرنبرجیا :

بعد از 5 تا 6 سال، در زمان خفتگی در اواخر تابستان، توده‌ها را از خاک خارج کرده و پاگیاه یا سوخ‌های اطراف سوخ اصلی را جدا نموده و آنها را در گلدان و در عمق 5/7 سانتی متری کشت‌ی کنند و دو سال بعد که گیاهان شروع به گل دادن کردند، به زمین منتقل می‌شوند. دانستن این که چه زمانی باید پیاز این گیاه را کاشت برای موفقیت کامل گیاه در رشد بسیار اهمیت دارد. پیاز‌های این گیاه به طور کلی باید در اواخر تابستان در منطقه ای آفتابی که دارای خاکی با شرایط ذکر شده است کاشته شود. در آب و هوای گرم پیاز‌ها باید در عمق 2٫5 سانتی متری قرار بگیرند ولی در مناطق سردسیر توصیه می‌شود که پیاز‌ها در حدود عمق 10 تا 12٫5 سانتی متری قرار بگیرند.

اگرچه که این گیاه می‌تواند بذر تولید کند اما تکثیر بهتر آن از طریق تقسیم صورت میگیرد که می‌تواند تقسیم ریزوم، غده، پیاز و یا ساقه باشد با این حال در مواردی این گیاه زمانی به خوبی رشد میکند که به صورت توده ای باشد.

گلدهی:

گل‌ها در پاییز و پیش از برگ‌ها ظاهر می‌شوند.

نیازها:

به سرما مقاوم بوده ونیاز به آفتاب کامل دلرد. در خاک‌های قلیایی استقرار بهتری دارد. باید به گیاه اجازه داد تا هب صورت توده ای رشد کند و تا زمانی که گلدهی آن کاهش نیافته است، نباید تقسیم شود. در کشت گلدانی تا چند سال نباید گلدان تعویض شود، چون همانند بیشتر گیاهان تیره آماریلیس، در حالت گلدان پیچ شدن ریشه‌ها (ریشه گلدانی شدن) بهتر گل می‌دهند.

.