گیاه میخک (نگهداری + پرورش)

گل میخک (نام علمی:Dianthus) این گل در ابتدا توسط گیاه شناس یونانی تئوفرستوس (Theopharastus)، دیانتوس (Dianthus) نامیده شد که گل بومی منطقه خاور نزدیک است.

برخی از پژوهشگران بر این باورند که نام میخک از کلمهٔ تاجگذاری یا تاج خورشید گرفته شده است؛ زیرا این گل، یکی از گل هایی بود که در مراسم تاجگذاری پادشاهان یونان استفاده می‌شد. این گل، امروزه بیشتر نشانه عشق، افتخار، برتری و جذابیت می‌باشد. میخک قرمز کم رنگ، نشانگر تحسین و میخک قرمز پر رنگ نشانگر عشق و احساسات بسیار عمیق است.

میخک گل کاران گیاهی چندساله نیمه مقاوم با ساقه‌های منشعب است. رقم‌های مدرن میخک گل کاران دائم گل بوده و برای تولید گل بریدنی در گلخانه پرورش داده می‌شود. محل اتصال برگ‌ها به ساقه که در واقع همان گره است در میخک کاملا متورم و برجسته است. اولین گره در پایین ساقه گیاه، نسبت به گره بالاتر رشد رویشی بیشتری دارد. شاخساره‌های رویشی محوری از نظر تعداد برگی که پیش از گل آغازی تشکیل می‌دهند، متفاوتند. شاخساره هایی که در گـره‌های زیر گـل تشکیـل می‌شوند تعداد برگ کمی پیش از گل آغازی تولید می‌کنند ولی شاخساره‌های حاصل از گره‌های پایین، برگ بیشتری تولید کرده و گل با ساقه طویل تر تولید می‌کنند. گل‌ها به صورت منفرد در انتهای ساقه‌ها قرار دارند.دارای رقم‌های کم پر و پر پر است. لبه گلبرگ‌ها دندانه دار و اغلب به هم پیچیده است. دارای رنگ‌های قرمز، سفید، صورتی، زرد و نارنجی می‌باشد. برخی نیز دو رنگ هستند. این گل اغلب به عنوان گل بریدنی استفاده می‌شود. گرچه به عنوان گل حاشیه ای و گل گلدانی و نیز در باغ صخره ای هم مورد استفاده قرار می‌گیرد.از نظر تیپ گل آذین، میخک به دو فرم استاندارد و اسپری یا مینیاتور دیده می‌شود. در تیپ استاندارد، جوانه‌های گل زیر گل انتهایی را حذف می‌کنند تا فقط یک گل درشت به دست آید.

گلدهی

میخک در باغچه در تابستان گل می‌دهد ولی در گلخانه در تمام طول سال می‌تواند گل بدهد. میخک گیاهی روزبلند اختیاری است و در شرایط روز بلند، گل انگیزی تسریع می‌شود. وقتی 6 –8 برگ تشکیل شده فتوپریود نقش خود را در گل انگیزی ایفا می‌کند. اگر گیاه به طور مداوم در شرایط روز بلند قرار گیرد، فاصله میانگیره‌ها بیش از حد طویل می‌شود. اگر در مرحله 4 –7 برگی طول روز بلند در یک دوره کوتاه 6 –7 هفته ای فراهم شود، کیفیت گل افزایش می‌یابد. دمای 5 درجه سانتی گراد باعث تسریع گل انگیزی می‌شود ولی دمای 10 درجه آن را به تأخیر می‌اندازد. این اثر بهارش فقط در میخک‌های استاندارد دیده می‌شود.

مراحل نمو گل میخک استاندارد (تک شاخه) به 7 مرحله تقسیم می‌شود که به ترتیب عبارتند از:

1. مرحله نخود سبز 2. فندقی 3. مرحله جوانه سفت 4. مرحله صلیب 5. مرحله ستاره ای 6. مرحله قلم مویی 7. گل‌های کاملا باز.

نیازهای میخک:

نور و دما:

به طور کلی، میخک به هوای خنک و نور زیاد احتیاج دارد اما چندان به سرما مقاوم نیست. در واقع در درجه اول نور و پس از آن دما از جمله مهمترین عوامل مؤثر بر سرعت رشد و گلدهی میخک می‌باشند. دما، سرعت گل انگیزی و نیز نمو گل را تحت اثر قرار می‌دهد. دمای بهینه برای تولید گل، °C10 در شب و 13 تا °C16 در روز است. دماهای بالا باعث کاهش قطر گل می‌شود.

شدت نور، تعیین کننده سرعت گل انیزی است. وقتی میزان نور کم است گل انگیزی کند بوده و برگ بیشتری تولید می‌شود. در نور زیاد،گل انگیزی سریع بوده و ساقه‌ها در زمان برداشت برگ کمتری دارند. ولی سرعت نمو گل تحت تأثیر میزان تابش نور قرار نمی گیرد. نور کم باعث ایجاد ساقه‌های ضعیف و در نتیجه کاهش کیفیت گل می‌شود. فتوپریود اثری مستقیم روی گلدهی و وضعیت ساقه دارد. گیاهانی که در شرایط نوری زیر 8 ساعت رشد می‌کنند دارای ساقه‌های بلندتر، گل‌های کمی درشت تر و شاخه‌های جانبی بیشتر هستند. ولی آن هایی که در فتوپریود زیر 16 ساعت رشد می‌کنند ساقه‌های کوتاه تر و شاخه‌های جانبی کمتری دارند.

خاک:

گرچه میخک در خاک‌های به نسبت سنگین بهتر از گل‌های دیگر مقاومت می‌کند ولی کیفیت و میزان محصول آن دراین شرایط کاهش می‌یابد. خاک باید دارای زه کشی خوب باشد، بنابراین خاک‌های شنی لومی که با مواد آلی اصلاح شده‌اند بسیار مناسب هستند، ترکیب خاک مناسب شامل 10% رس، 40% ماسه و 50% پیت است. خاک‌های اسیدی را دوست ندارد و pHخنثی و یا 6 –7 برای آن مطلوب است.

آبیاری:

خاک میخک باید همیشه مرطوب باشد. بنابراین بسته به عوامل مختلف مانند بافت خاک، طول روز، دما و رطوبت هوا، تناوب آبیاری متفاوت است. زمانی که شدت نور کم باشد، با کاهش مقدار آب در دسترس گیاه می‌توان از ایجاد شاخه‌های ضعیف جلوگیری کرد.

کوددهی:

کمبود نیتروژن باعث می‌شود رشد میخک کم شده، برگ‌ها نازک و باریک شوند و انحناء طبیعی آن‌ها از بین برود. باید کودهای پتاسیم دار و فسفره به خاک اضافه شود که میزان نیاز این کودها به تقریب 4 برابر کودی است که برای بستر کاشت گل‌های یک ساله توصیه شده است. محلول پاشی آهن نیز توصیه شده است. میخک به کمبود بُر حساس است و علائم آن شامل: 1- گل‌ها و غنچه‌های بدشکل 2- تولید شاخه‌های کوتاه 3- انشعابات زیاد در انتهای ساقه است.

در تیپ اسپری یا مینیاتور جوانه انتهایی حذف می‌شود و جوانه‌های جانبی روی ساقه طویل حفظ می‌شود تا تعداد زیادی گل حاصل شود. تا 2 –3 سال می‌توان به طور مداوم از آن گل گرفت ولی با پیر شدن، گلدهی کم شده و کیفیت گل‌ها کاهش می‌یابد. به طور معمول در بهار پس از دومین برداشت گل گیاهان را حذف می‌کنند. گل میخک یک گل مناسب برای کاشت در گلدان می‌باشد. با این گل می‌توان فضای زیبایی را در خانه و بالکن به وجود آورد. گل میخک در رنگ‌های زیادی وجود دارد. رنگ‌های گل میخک عبارتند از :قرمز، صورتی، بنفش، سفید و گاهی اوقات به رنگ زرد هم دیده می‌شود. گل میخک دو رنگ هم وجود دارد. ارتفاع گل میخک از 15 سانتی متر تا 90 سانتی متر می‌باشد و قطر گل‌های میخک 3 تا 5 سانتی متر است و یک گل معطر می‌باشد. گل میخک بسیار زیباست و گلکاران و باغبانان به این گل علاقه زیادی دارند.

درخت میخک بومی جزایر اندوزی و اقیانوسیه است و به علت زیبایی خاصی که دارد امروزه در بشتر نقاط دنیا به عنوان درخت زینتی پرورش داده می‌شود. میخک درختی است کوچک و مخروطی شکل که برگهای آنها هیچ وقت زرد نمی شود و در تمام طول سال سبز است.

ترکیبات شیمیایی

غنچه‌های گیاه میخک پس از باز شدن یعنی قبل از این که رنگ خاکستری و ارغوانی آن تبدیل به قرمز شود، باید چیده و خشک شوند، میخک که به عنوان ادویه و دارو به کار می‌رود، پودر این غنچه‌ها است.غنچه میخک دارای 16 درصد و ساقه‌های درخت در حدود 5 درصد و برگ‌های آن دارای 2 درصد اسانس روغنی است که از تقطیر این قسمت‌ها به دست می‌آید.اسانس میخک دارای بویی قوی و طعمی سوزاننده است و این اسانس سفید رنگ است و اگر در مجاورت هوا قرار گیرد رنگ آن تیره و غلیظ می‌شود.اسانس میخک دارای اوژنول، اربوفیلین، الکل بنزیلیک، بنزوات دو متیل، فورفوول و اتیلن است.اوژنول که ماده اصلی میخک است آرام کننده و ضد عفونی کننده است و از آن در دندان پزشکی برای آرام کردن درد دندان استفاده می‌شود.

کاشت و انتشار گل میخک:

دانه‌های میخک را می‌توان از گل‌های میخک جمع آوری کرد و همچنین می‌توان آن‌ها را از فروشگاه‌های محصولات باغبانی نیز تهیه کرد. دانه‌های گل میخک را باید شش تا هشت هفته قبل از آخرین سرما کاشت. دانه گل میخک را می‌توان فقط روی خاک قرار داد یا آن را با لایه نازکی از خاک پوشاند. گل میخک به آسانی رشد می‌کند و آفتاب کامل و خاک غنی با زهکشی خوب را ترجیح می‌دهد. گل میخک در بهار گل می‌دهد.در صورتی که دانه‌های گل میخک در زمین کاشته شود باید آن‌ها را در فاصله 25 تا 30 سانتی متر کاشت.

تکثیر:

در صورت شکل گیری بذرها می‌توان از آنان برای تکثیر استفاه کرد . بذرها را می‌توان در پاییز و یا در اواخر زمستان در مخلوط خاک برگ +کوکوپیت مرطوب و در مکانی گرم کاشت اما بعد از جوانه زنی بذرها بهتر است که انان را به مکانی خنک تر منتقل کرد زیرا در محیط گرم رشد ضعیفی خواهند داشت. از قلمه چوب نیمه رسیده این گیاه که در بهار تهیه می‌شود و یا قلمه چوب سبز که در تابستان از گیاه گرفته می‌شود می‌توان جهت تکثیر این گیاه استفاده کرد. قلمه‌ها به طول 7-5 سانتیمتر تهیه می‌شوند و اگر قسمتی کوچک از چوب قدیمی تر در پایین قلمه‌ها و همراه انان باشد ریشه زایی بهتر انجام میشود. البته ریشه زایی در قلمه‌های این گیاه پایین است و در صورت استفاده از هورمونهای ریشه زایی احتمال تولید ریشه و و گرفتن قلمه‌ها افزایش می‌یابد. را می‌توان در مخلوط کوکوپیت +پرلایت کاشت. محیط را باید مرطوب نگهداری کرد.

هرس:

این گیاه از هرس پذیری خوبی برخودار است و می‌توان با انجام عمل هرس اندازه و تا حدودی شکل آنرا کنترل کرد بنابر همین مسئله گاهی از گیاهان میخک ژاپنی به عنوان پرچین استفاده می‌شود البته عمل هرس به شکل منظم به دلیل قطع پی در پی ساقه‌های انتهای موجب کاهش احتمال شکل گیری گلها خواهد شد و اگر گلدهی این گیاه مد نظر است می‌توان زمان هرس را به بعد از گلدهی موکول کرد. اگر شکل و فرم درختچه ای این گیاه مد نظر است می‌بایست با قطع شاخه‌های زیرین می‌توان بلند شدن شاخه‌های اصلی را تحریک کرد.

برداشت :بهترین زمان برداشت در طول شبانه روز اوایل صبح است، موقعی که گل‌ها در تورم کامل هستند. برداشت گل‌ها بوسیله چاقو یا قیچی‌های تیز انجام می‌گیرد. بعد از برداشت ، گل‌ها درجه بندی شده و در محلول دوام بخش در دمای 1 تا 6 درجه سانتیگراد قرار داده می‌شوند. گل‌ها در مراحل مختلف قابل برداشت هستند. از زمان جوانه خیلی سفت تا موقعی که گلبرگ‌ها روی کاسبرگ‌ها خم می‌شوند. برداشت جهت حمل به بازارهای دور بهتر است موقعی باشد که گلبرگ باندازه 5/1ـ 5/0 سانتیمتر بالای کاسبرگ رشد کرده باشند و دارای رنگ مطلوب رقم باشد. ارقام اسپری میخک زمانی برداشت می‌شوند که دو تا سه گل باز شده و بقیه جوانه‌ها رنگ گرفته اند.در ارقام استاندارد 2 تا 3 گره و در ارقام اسپری 3 تا 4 گره در زیر محل برش در زمان برداشت گل نگه داشته می‌شود، تا جوانه لازم برای دوره بعدی گلدهی وجود داشته باشد.

نگهداری از گل میخک

از جمله نیازهای گل میخک می‌توان به نور کامل اشاره کرد. همچنین، در فصل زمستان هر دو هفته یکبار و در تابستان هر 2 الی 3 روز یکبار می‌بایست آبیاری شود.

کاشت گل میخک در گلدان

گل میخک بسیار مناسب جهت کاشت و نگهداری در گلدان می‌باشد و نگهداری از آن در بالکن و در منزل می‌تواند فضایی بسیار زیبا را پدید آورد. این گل زیبا معطر بوده و در رنگ‌های متنوعی موجود می‌باشد که به همین علت توجه و علاقه باغبانان و زراحان فضای باز را به خود جلب کرده است.

انبارداری

در مقایسه با سایر گل‌های بریده میخک هابمدت طولانی تری بدون کاهش در کیفیت قابل انبار کردن هستند. انبارداری خشک در دمای پایین یک روش معمول در نگهداری گل‌های میخک می‌باشد، هر چند که از انبار‌های کم فشار نیز برای نگهداری استفاده می‌کنند. در طول انبارداری سرد و یا حمل ونقل دما باید بین صفر تا 5/1 درجه سانتیگراد حفظ شودو رطوبت نسبی انبار در حد 95-90 درصد تنظیم شود. در چنین شرایطی تولید اتیلن به حداقل رسیده و سرعت پیر شدن کاهش می‌یابد. جریان مناسبی از هوا نیز جهت تهویه و خروج گاز اتیلن تولید شده لازم است. برای بسته بندی از جعبه‌های کارتونی استفاده می‌گردد. بخش داخلی جعبه‌ها با لایه‌های پلی اتیلن و روزنامه پوشانده می‌شود. روزنامه‌ها در ته جعبه‌ها ، بین طبقات گل و روی جعبه‌ها قرار داده می‌شوند تا قطرات آب تشکیل شده را جذب نماید. گل‌ها نباید با لایه‌های پلی اتیلن تماس داشته باشند و به طور کامل پوشانده شوند. ته جعبه‌ها بهتر است برای جلوگیری از حرکت گل‌ها در حین حمل ونقل ، دارای بر جستگیهای عرضی باشد. کارتونها قبل از بسته شدن تا دمای صفر درجه سانتیگراد پیش سرما دهی می‌شوند. جعبه‌ها باید به گونه ای چیده شوند که بین آنها فضای کافی جهت جریان هوای سرد وجود داشته باشد. علاوه بر این وجود منافذ و سوراخ کافی در دیواره جعبه‌ها جهت اطمینان از حرکت کافی و راحت هوا از درون بسته‌ها لازم و ضروری است. تعادل رطوبتی در داخل بسته‌ها از اهم موارد مورد توجه است ، کمبود رطوبت و تنش آبی باعث کاهش عمر انباری گل‌ها شده و بر عکس ، رطوبت بالا و تجمع آب بر روی شاخ و برگ و گل‌ها موجب شیوع بیماری قارچی کپک خاکستری (Botrytis) و سایر بیماری‌های بلایت گلبرگی می‌شود. یکی از روش‌های موثر در جلوگیری از گسترش این نوع بیماری‌ها ، جلوگیری از نوسانات دمایی و تشکیل قطرات آب در داخل بسته‌ها است. چون گلبرگ‌های آلوده نه تنها کیفیت پایینی خواهند داشت ، بلکه عاملی جهت تولید اتیلن خواهند بود.

تیمار

بعد از برداشت براینکه گل‌های برداشت شده از تاثیر عوامل سوء محیطی مثل دمای بالا ، اتیلن ، رطوبت کم ، نبود مواد غذایی و عوامل آلوده کننده در امان باشند، لازم است در شرایط خاصی نگهداری شوند، ارقام مختلف میخک از لحاظ حساسیت به اتیلن محیطی و درونی با هم فرق می‌کنند. ارقامی که از لحاظ تولید اتیلن فراز گرا هستند، سریعتر پیر شده و عمر ماندگاری کمتری دارند، در صورتیکه ارقام فاقد چنین خصوصیتی دیرتر پیر شده و عمرشان طولانی تر است. تحقیقات نشان داده است که در انتخاب ارقام، بهتر است ارقامی که از لحاظ تولید اتیلن نافرازگرا هستند ، انتخاب شوند چون عمر بعد از برداشت آنها حتی از ارقام غیر حساس به اتیلن بیشتر است . اتیلن باعث خمیدگی گلبرگ‌ها به طرف پایین و قهوه ای شدن آنها شده و از کیفیت و بازار پسندی گل‌ها بشدت می‌کاهد . برای کاهش اثرات زیان بخش اتیلن از ترکیبات بازدارنده تولید اتیلن و یا از ترکیبات بازدارنده عمل اتیلن استفاده می‌شود. ترکیبات دارای نقره ، مثل تیوسولفات نقره و یا نیترات نقره از عمل اتیلن جلوگیری می‌کنند، بطوریکه در حال حاضر به میزان زیادی از این ترکیبات در محلولهای دوام بخش گل استفاده می‌گردد. بدلیل اثرات سمی نیترات نقره ، تیو سولفات نقره بیشتر ترجیح داده می‌شود. گل‌های تیمار شده با (STS) دارای طول عمر حدود 30 روز هستند در صورتیکه گل‌های تیمار نشده تنها بمدت 6 تا 9 روز عمر کردند. افزودن ساکارز (10 % ) به محلول نگهدارنده حاوی (STS) عمر گل‌ها را بیشتر افزایش داده و بر کیفیت آنها نیز می‌افزاید . ساکارز بعنوان یک منبع غذایی استفاده شده و ساختمان و وظیفه غشاء سلولی را همچنان حفظ کرده و پتانسیل اسمزی را فراهم می‌کند.

آفات و بیماریها:از آفات این گیاه می‌توان به شته ، سپردارها ، شپشک آرد آلود و از بیماریها به بلایت باکتریایی ، پوسیدگی ریشه و ساقه به دلیل فیتوفترا اشاره کرد.

میخک در طب سنتی

* میخک از نظر طب قدیم ایران خیلی گرم و خشک است و دارای خواص بسیاری است.

* برای رفع دندان درد و گوش درد یک قطره از اسانس میخک و یا روغن آن را روی دندان بمالید و یا در گوش بچکانید.

* میخک تقویت کننده مغز است و کسانی که حافظه ضعیف دارند باید از دم کرده میخک استفاده کنند.

* این گیاه برای رفع سردرد مفید است، ضعف اعصاب را درمان می‌کند و برای رفع تنگی نفس موثر است.

* کسانی که مبتلا به بیماری وسواس هستند برای درمان آن باید میخک بخورند.

میخک جریان آنزیمی را افزایش داده و در نتیجه فعالیت گوارشی را تقویت می‌کند.

به علاوه میخک تأثیر بی‌حسی موضعی دارد و به همین دلیل برای درمان معده درد

و حالت تهوع مفید است

* مقوی معده و جهاز هاضمه است، کبد و کلیه را تقویت می‌کند، سکسکه را برطرف می‌کند.

* کسانی که قطره قطره ادرار می‌کنند برای درمان آن باید چای میخک بنوشند.

* میخک اشتها آور است و بدن را تقویت می‌کند.

* برای ترمیم قرنیه چشم و برطرف کردن لکه در چشم، می‌توان چند قطره از محلول آبی میخک در چشم چکاند.

* میخک تب بر و برای گردش خون و قلب مفید است.

* برای درمان کمردرد، چای میخک و یا دو قطره اسانس میخک را با آب گرم و یا چایی مخلوط کنید و بنوشید.

* نوشیدن یک فنجان چای میخک بعد از غذا، گاز و درد معده را از بین می‌برد.

* استفاده از میخک، گرفتگی عضله را از بین می‌برد.

طرز استفاده:

برای تهیه چایی یا دم کرده میخک مقدار 10 گرم میخک را با یک لیتر آب جوش مخلوط کرده و بمدت 5 دقیقه دم کنید.منبع: سایت باغ شیشه ای