گیاه شاهدانه (نگهداری + پرورش)

بذر شاهدانه یا Hemp یکی از انواع بذر گیاهان دارویی عجیب و غریب است. البته این بذر در دنیا با نام دیگری نیز شناخته می‌شود که شاید شنیدن آن برای شما عجیب به نظر برسد. اصطلاح ماری جوانا که دلالت بر یک ماده مخدر دارد، به گیاه شاهدانه مربوط می‌شود.

با توجه به خواص دارویی بسیار تاثیرگذار و جدی که در این گیاه دارویی وجود دارد، استفاده از آن گاهی اوقات تبدیل به یک مخدر خواهد شد. در بسیاری از کشورها افراد از این خاصیت گیاه شاهدانه سوء استفاده نموده و برای تفریح و سرگرمی آن را به صورت مخدر استفاده می‌نمایند.

در شکوه بذر شاهدانه باید عرض کنیم که از زمان ایران باستان و چین و هند از این گیاه در کاربردهای مختلفی استفاده می‌شده است. از آن زمان تاکنون شاهدانه به عنوان یک گاه دارویی در طب سنتی همه کشورها جایی برای خود باز کرده است.

در قدیم از گیاه شاهدانه به عنوان خوراک دام و طیور، منبع سوخت، مکمل غذایی، منبع ساخت کاغذ، مصالح ساختمانی، پزشکی و منسوجات استفاده می‌شده است. در حال حاضر نیز با کشف هر چه بیشتر خواص دارویی بذر شاهدانه از آن برای درمان برخی از بیماری‌ها و نواقص استفاده می‌شود.

این گیاه در اصل بومی آسیای مرکزی بوده و به صورت یک ساله نیز کشت می‌شود. شرایط کشت خیلی خاصی برای آن حکم فرما نبوده و هر کسی به فراخور امکاناتی که در اختیار دارد می‌تواند با سپری کردن مراحلی مشخص آن را در باغچه یا گلدان در خانه خود پرورش دهد.

ارتفاع گونه‌های مختلف این بذر از 20 سانتی متر تا 6 متر متغیر است. برگ‌های دندانه ای نیز از مشخصات ظاهری آن می‌باشد.

مراحل کاشت بذر شاهدانه

روش کاشت مستقیم

• فراهم سازی بستر مناسب برای کاشت بذرها

کاشت این بذر در دو روش مستقیم در خاک باغچه و غیرمستقیم در گلدان‌های مخصوص کشت بذر صورت می‌پذیرد. بهترین زمان کشت مستقیم آن اوایل تا اواخر ماه اردیبهشت است که دمای هوا برای رشد بذر آن مناسب می‌باشد. گذشته از دما ترکیبی از خاک رسی شنی با کود دامی پوسیده می‌تواند شرایط رشد آن را به طور کامل فراهم آورد. البته برای داشتن شرایط ایدئال بهتر است خاک باغچه را تا عمق 20 سانتی متری شخم زده و کود دامی را با آن ترکیب نمایید.

• کاشت بذرها در خاک

بذرها را در فواصل 15 تا 17 سانتی متری از هم و در عمق 2 تا 3 سانتی متری خاک بکارید.

• آبیاری و نگهداری از بذر شاهدانه

اگر شرایط برای رشد بذر شاهدانه به خوبی فراهم شده باشد و آبیاری منظم و با احتیاط پس از کاشت بذرها در دستور کار قرار گیرد، 6 تا 10 روز پس از کشت شاهد رویش جوانه‌ها خواهیم بود.

• برداشت

زمان برداشت محصول شاهدانه به نوع آب و هوای منطقه بستگی خواهد داشت؛ اما باید بدانید که پایه‌های نر آن زودتر از ماده‌ها به سن برداشت می‌رسند و بایستی برای برداشت آنها زودتر اقدام نمایید.

روش کاشت غیرمستقیم بذر شاهدانه

روش غیرمستقیم کاشت این بذر نیز مراحل مشابهی دارد. با این تفاوت که بذرها را باید در گلدان‌های مخصوص بکارید. ته ظروف را نیز قبل از پر کردن کمی سوراخ نموده و یک لایه نازک سنگریزه برای زهکشی آب اضافی در زیر آن بریزید. سپس می‌توانید به راحتی بذرها را کاشته و از آنها نگهداری کنید.

نیاز‌های اکولوژیکی گیاه :

آب و هوای مناسب برای رشد و پرورش شاهدانه :

شاهدانه گیاهی است حساس نسبت به سرما و در یخبندان‌ها شاخه‌های جوان آن از بین میرود. در نتیجه در دوره‌ی رشد شاهدانه نباید سرما و یخبندان باشد. در مناطق سردسیر این گیاه را در فصل بهار و در مناطق گرمسیر این گیاه را در فصل پاییز می‌کارند.

خاک مناسب و pH مورد نیاز شاهدانه :

بذر در فصل بهار نشاکاری میشود پس باید در پاییز زمین را تا عمق 20 سانتی متری به خوبی شخم زد و در بهار کلوخ‌های خاک را صاف کرد و سپس بذر را نشاکاری نمود.
ریشه‌های شاهدانه حساس و ضعیف هستند و از آنجایی که رشد این گیاه در دوره زمانی کمی انجام میگیرد باید در خاکی که کانلا غنی است کشت شود PH مورد نیاز برای شاهدانه 7 است و در صورتی که کمی پایین تر از 7 باشد رش بهتری حاصل می‌شود.
خاک‌های رسی لمونی و خاک‌های رسی شنی برای رشد و نمو این گیاه بهتر اند. اگر خاک‌های بستر رودخانه نیز استفاده شود رشد بهتر صورت میگیرد.

زمین برای کاشت شاهدانه باید کاملا غنی باشد پس نیاز است که زمین را در هر هکتار مقدار 20 تا 60 کیلوگرم کود دامی در پاییز که وقت شخم زمین است به آن اضافه کنیم. شاهدانه به فسفر زیادی برای رشد نیاز دارد و اگر کشت قبلی زمین یونجه باشد مقدار فسفر خاک کم شده و باید کود را به شرح زیر به آن اضافه کنیم: ازت 60 تا 100 کیلوگرم در هکتار، فسفر 40 تا 60 کیلوگرم در هکتار ، پتاس 75 تا 120 کیلوگرم در هکتار آهک 30 کیلوگرم در هکتار

مقدا بذر لازم و فاصله گیاهان از یکدیگر :

اگر برای تولید بذر شاهدانه بکارید باید برای هر هکتار 60 تا 70 کیلوگرم بذر بکارید و اگر هدف تولید الیاف باشد برا هر هکتار به 100 کیلوگرم بذر نیاز است.
فاصله گیاهان نیز بسیار اهمیت دارد در صورتی که محصول مورد نیاز دانه است فاصله خطوط کشت گیاه باید حدود 60 سانتی متر و فاصله گیاهان روی خطوط حدود 15 سانتی متر باشد و ر صورتی که هدف تولید الیاف است باید فاصله خطوط را 80 سانتی متر و فاصله گیاهان را از هم 20 سانتی متر در نظر گرفت.
عمق لازم برای کاشت شاهدانه حدودا 3 سانتی متر است.

مراحل داشت شاهدانه :

رشد شاهدانه سریع است و در 6 تا 10 روز اولیه شروع به جوانه زنی میکند از آنجایی که ارتفاع آن به زودی زیاد میاد فقط در دو هفته‌ی اول زندگی نیاز به وجین علف‌های هرز دارد و در بقیه مراحل رشد علف‌های هرز برای آن مشکلی ایجاد نمی کنند.
هر هکتار شاهدانه به 4500 لیتر آب نیاز دارد که حدودا 7 بار آبیاری میشود اما در مناطقی مانند مازندران که بارندگی زیاد است این کشت یه صورت دیمی انجام میگیرد.مهمترین د.ره‌ی آبیاری گیاه هنگامی است که گیاه اقدام به جوانه زنی و گل دهی میکند در این دوره نیاز فراوان به آب دارد و در صورت کمبود آب گیاه خشک خواهد شد.

برداشت شاهدانه :

زمان برداشت شاهدانه بستگی به آب و هوای منطقه دارد. شاهدانه‌های دارای پایه نر حدود دو یا سه هفته زودتر از پایه‌های ماده می‌رسند پس باید برداشت را جداگانه انجام داد و محصولات را نیز جدا استاده کرد. برای برداشت ساقه‌های حدود سه سانتی متر بالاتر از سطح زمین قطع میکنند.

مقدار محصول برداشت شده از هر هکتار :

هر هکتار به طور متوسط 2 تا 5 تن ساقه خشک میدهد که از این مقدار ساقه میتوان 500 تا 1500 کیلوگرم الیاف بدست آورد و مقدار دانه تولید شده حدود 300 تا 500 کیلوگرم و گاهی به 1000 کیلوگرم هم می‌رسد و همچنین از هر هکتار میتوان حدود 5 تن خمیر کاغذ تولید نمود.