گیاه گشنیز (نگهداری + پرورش)

آب و هوای مورد نیاز

گشنیز یک سبزی فصل خنک است. در کلیه مناطقی که جعفری رشد می‌کند، بخوبی رشد کرده، به زندگی خود ادامه می‌دهد.

خاک مورد نیاز

در خاک هایی که جعفری رشد می‌کند، قابل پرورش می‌باشد. زمین باید قوی، حاصلخیز، آفتاب گیر و از زهکشی خوبی برخوردار باشد. اگر مواد آلی خاک زیاد باشد، باعث می‌شود که رشد رویشی آن طولانی گردد و زمان به بذر نشستن آن به تأخیر اقتد. نیازهای کودی گشنیز همانند جعفری می‌باشد.

زمان کاشت

زمان کشت بذر در مناطق سردسیری موقعی است که خطر سرمای بهاره در میان نباشد. در مناطق گرمسیری در هر موقع از پاییز می‌توان به کشت اقدام نمود. نحوه کشت آن خطی و یا شیاری است. فاصله خطوط کشت آن 25 تا 45 سانتی متر و فاصله دو بوته آن 7 تا 10 سانتی متر می‌باشد. میزان مصرف بذر آن بین 15 تا 20 کیلوگرم در هکتار است. نحوه برداشت گشنیز همانند جعفری است. نحوه آماده کردن زمین، کشت، داشت، مبارزه با علف‌های هرز، سله شکنی و سایر اعمال زراعی و باغی گشنیز، شبیه جعفری می‌باشد.

اهمیت غذایی و دارویی

برگ گشنیز حاوی مواد کانی و ویتامین‌های مختلفی است. همچنین در بذر این گیاه ترکیبات گونانی وجود دارد که میزان آن‌ها نسبت به شرایط آب و هوایی منطقه ای ک گیاه در آن رشد می‌کند، متغیر می‌باشد. این ترکیبات عبارت‌اند از:

پروتئین 3/1 درصد، چربی 6/19 درصد، کربوهیدرات 24 درصد، مواد کانی 3/5 درصد، فیبر 5/31 درصد و ویتامین‌های مختلف از قبیل A، B1، B2، B3 و C.

از بذر گشنیز یک نوع روغن مخصوص به دست می‌آورند که مقدار آن نسبت به شرایط آب و هوایی بین 1/0 تا 7/1 درصد متغیر است. در این روغن ترکیباتی همچون “کوری آندرول” وجود دارد که در صنعت از آن استفاده می‌کنند. از جمله موارد استفاده از این روغن در تهیه مشروبات الکلی و غیر الکی، در تهیه سیگار، شیرینی سازی و تهیه نان است.

در ایران از برگ آن در تهیه غذا و سوپ استفاده می‌کنند. به صورت خام به علت اسانس تند و زیاد آن کمتر مورد استفاده می‌باشد. آن را خشک کرده، به صورت پودر در غذاهای مختلف و همچنین به صورت ادویه و به منظور معطر کردن غذا، به مصرف می‌رسانند. در خارج از ایران، از برگ خشک شده آن به صورت ادویه برای خوش طعم کردن غذا مصرف می‌کنند. بذر گشنیز را آسیاب کرده، پودر آن را در تهیه انواع مختلف سس و نوشیدنی به کار می‌رود. از بذور آن در شیرینی سازی استفاده می‌شود.

اثر دارویی این گیاه از زمان‌های خیلی قدیم بر بشر اولیه معلوم و مشخص بوده است. از بذور گشنیز روغن فرار و همچنین ترکیباتی مانند تانن، سلولز و قندهای 5کربنی به دست می‌آورند که در صنعت موارد استعمال زیادی دارد. برگ و دمبرگ آن به عنوان یک گیاه دارویی مصرف می‌شود. برگ و بذر گشنیز ضد نفخ، مدر، محرک معده، خنک کننده یا تب نشان، ضد تعرق و ضد یرقان می‌باشد. روغن گشنیز در تهیه داروهای مختلف و به منظور از بین بردن بوی تند و زننده داروها به کار می‌رود. از آن در تهیه عطر و ادوکلن استفاده می‌کنند.