درخت خرمالو (نگهداری + پرورش)

این گیاه از تیره آبنوس و درخت دایم سبز یا خزان پذری می‌باشد. از سن 10 سالگی محصول تجاری تولید کرده ولی از 4 یا 5 سالگی شروع به میوه دهی میکند و بین 225 تا 50 سال هم عمر دارد.برخی از گونه‌های آن همانند خرمالوی ورجینیانا بومی آمریکای شمالی و برخی دیگر مثل خرمالوی خرمندی بومی آسیا با میوه‌های کوچک و پردانه و بالاخره برخی از گونه‌های خرمالو همانند خرمالوی معمولی بومی چین است که بهترین گونه برای تولید میوه می‌باشد. اکثر ارقام خرمالو نظیر خرمالوی ورجینیانا از هر دو طریق بکرباری و گرده افشانی میوه تولید می‌کنندو گرده افشانی توسط حشرات انجام می‌گیرد و میوه‌های تلقیح یافته حاوی هشت عدد دانه می‌باشند. نوع میوه خرمالو، سته می‌باشد. میوه‌های بکربار دارای گوشت روشن تر و گس تر نسبت میوه‌های دانه دار می‌باشند. میوه‌های خرمالو در هنگام نارس طعم گس دارد و میوه‌های این گیاه بعد از برداشت قادر به رسیدن می‌باشند. به طور کلی میوه‌های بکربار کیفیت بهتری نسبت به میوه‌های دانه دار دارند. جوانه‌های جانبی شاخه‌های یک ساله حاوی سه عدد فلس و جوانه انتهایی بدون فلس می‌باشند. گل‌های نر روی گل آذین گرزن قرار می‌گیرند. خرمالو از درختان میوه مناطق نیمه گرمسیری بشمار می‌آید و سرماهای دیررس بهاره می‌تواند به شاخساره‌های یک ساله این گیاه آسیب وارد کند. مقاومت خرمالو به سرمای زمستانه همانند انار تا 10- درجه سانتی گراد می‌باشد. نیاز سرمای جوانه‌های این درخت400-100 ساعت زیر 7 درجه سانتی گراد می‌باشد. برخی از ارقام خرمالو سرمای 18- درجه سانتی گراد را نیز تحمل می‌کنند. خاک‌های سبک قابل نفوذ و حاصلخیز برای پرورش خرمالو مناسب بوده و خاک‌های مرطوب و با زهکشی ناکافی برای رشد این گیاه مطلوب نمی باشد. علیرغم این موضوع خرمالو به خشکی حساس بوده و باید در فصول گرم سال آبیاری منظم انجام گیرد. آبیاری بیش از حد و بی‌رویه در طی فصل رشد موجب ریزش میوه‌ها می‌شود. فاصله کشت مناسب 6-5 متر بوده و هدایت این درخت به روش شلجمی انجام می‌گیرد. ازدیاد خرمالو از طریق پیوند بر روی پایه‌های بذری می‌باشد و در ضمن می‌توان از پاجوش خرمالو‌های بکربار برای ازدیاد گیاه استفاده نمود.

آفات و بیماریهای خرمالو

به طور کلی درختان خرمالو از نظر آفات و بیماریها درختان کم مشکلی هستند، هرچند شپشک‌های مومی به کمک مورچه‌ها می‌توانند مشکلاتی را برای درخت بوجود آورند. در برخی موارد مبارزه با مورچه‌ها مهمترین بخش مبارزه با آفات خرمالو می‌باشد. از آفات دیگر خرمالو می‌توان به مگس سفید، تریپس که سبب بروز لکه پوستی روی میوه می‌شود اشاره نمود

شپشکهای نباتی

مانند بالشتک‌ها ، شپشک مومی ، شپشک نرم تن و …. فراوانترین حشرات در باغات مرکبات به خصوص در ماه‌های گرم و مرطوب سال ( نیمه خرداد تا آخر مهر ) می‌باشد. شپشکها معمولاً به برگ میوه و شاخه‌های جوان حمله کرده و از شیره گیاهی تغذیه می¬نمایند. علائم خسارت شپشک‌ها به صورت ضعف درختان آلوده ، ریزش برگ و میوه و خشک شدن شاخه‌های جوان و تشکیل قارچ دوده یا سیاهک روی درخت نمایان است. عموماً شپشک‌ها ترشحاتی دارند که معمولا به صورت توده‌های سفید رنگ و پنبه ای شکل در مراحل بلوغ ترشح می‌شود و روی تخم‌ها را می¬پوشانند.ترشحات حاصل از شپشک و استفاده توسط مورچه‌ها و یا جذب گردو خاک باعث خسارت در درخت خرمالو می‌شود.

مگس سفید Bemisia tabaci

می تواند به پوست میوه خرمالو صدمه زده و موجب بدرنگ شدن میوه خرمالو گردند. آبیاری بیش از حد نیز موجب فاسد شدن ریشه گیاه می‌گردد. حیوانات موذی مانند موش نیز می‌تواند به ریشه درخت خرمالو صدمه وارد آورند.

زود گلدهی ، ریزش محصول و ترک خوردن میوه در اطراف کاسبرگ وآفتاب سوختگی میوه از امراض درخت خرمالومی باشد.ریزش میوه پدید ه ای طبیعی در درختان میوه و خرمالو است و در عین حال تغذیه گیاه خرمالو با کودهای پوسیده حیوانی به مقدار کافی می‌تواند از ریزش میوه به نحو موثری جلوگیری نماید.

در ابتدا باید یادآور شد که مگس‌های سفید اصلاً مگس نیستند ولی به خسارت خود را به خیار گلخانه ای وارد کنند. این مگس‌های سفید دارای گردسفیدی روی بال‌های خود هستند و به این دلیل است که سفید به نظر می‌رسند. حشراتی که از تخم به وجود می‌آیند و پوره سن اول نامیده می‌شوند متحرکند. این مرحله به راحتی امکان گسترش این آفت را فراهم می‌کند زیرا به دلیل سبکی به راحتی به وسیله باد و عوامل دیگر جا به جا شده و سبب گسترش حشره در گلخانه‌ها می‌شوند. پوره‌های سنین بعدی ثابت هستند و پس از مدتی به حشره ای بدون بال تبدیل می‌شوند که بال نیزدر مراحل بعد ظاهر می‌شود. مبارزه با این آفت با استفاده از قارچ‌های حشره کش مثل مایکوتال و یا استفاده از زنبور پارازیت و نیز گونه‌های مشابه انجام می‌گیرد

مدیریت آفت

مگس سفید گلخانه در محصولات گلخانه ای به طرق مختلف انتقال می‌یابد:

ـ از طریق قلعه‌ها و گیاهانی که از آنها گیاهان اصلی را در گلخانه تکثیر می‌دهیم.

ـ از طریق گیاهان مسن تر همان گیاه در گلخانه

ـ از طریق علفها‌ی هرز یا گیاهان آلوده در گلخانه

ـ از طریق گیاهان یا علفهای هرز اطراف و بیرون گلخانه

ـ از طریق پرسنل گلخانه و کسانی که گلهای سفید بالغ را در لباسهایشان به درون گلخانه منتقل می‌کنند و بدین طریق بعنوان یک اینکولوم اولیه عمل می‌نمایند.

ـ برنامه کنترل می‌بایست زمان مشاهده، اولین مگس‌های سفید در گلخانه آغاز شود.

کنترل شیمیایی

مگل سفید گلخانه به بسیاری از حشره کشهای ترکیبی مقاوم است. صابونهای (شوینده های) حشره کش و روغنها در مقابل این آفت بسیار مؤثر هستند. شواهدی وجود دارد که سمپاشی زینهای سیلیسی نیز بسیار مؤثر است..

تریپس ها

به تعدادی از گیاهان زینتی ، میوه‌ها و سبزیجات هجوم آورده و از طریق از بین بردن جوانه‌ها ، گلها و بافت‌های برگ‌ها غذا می‌خورند، سپس شیره گیاه را می‌مکند.آنها باعث دفرمه شدن و تغییر رنگ گل‌ها و جوانه‌ها و یا ایجاد نواحی با لکه‌های نقره ای در برگ می‌شوند.

تریپس ترجیح می‌دهد ازبافت هایی که جوان است و سرعت رشد زیادی دارد تغذیه کند . قبل از اینکه غنچه‌ها باز شوند تریپس از بافت گلبرگ تغذیه می‌کند و باعث از بین رفتن آن می‌شود. هنگامی که جمعیت این آفت افزایش پیدا می‌کند غنچه‌های گل دفرمه می‌شود و هنگام باز شدن خراب می‌شود و روی گلبرگ‌ها لکه‌های قهوه ای رنگی دیده می‌شود.

در هنگام زیاد شدن فعالیت و جمعیت تریپس موجب خسارت جدی به برگ یا ساقه شده و باعث (die back)مرگ برگ می‌شود.

در کل علایم و نشانه‌های تریپس شامل : پیچیدگی برگ , پژمردگی و ضعف برگ , تغییر رنگ برگ و کوچک ماندن میوه می‌باشد.

روشهای مبارزه:

استفاده از توری در دریچه تهویه جهت جلوگیری از ورود تریپس از محیط بیرون ( توری با مش 12*10 )

شستشوی گل‌ها هم در موقع مشاهده تریپس می‌تواند موثر باشد.

استفاده از کارتهای زرد و آبی در هر 15-10متر مربع یک عدد- و به ارتفاع کمی بالاتر از سطح گیاه ( نکته مهم دراستفاده از کارت اینکه به ازای هر 2 کارت زرد 1 کارت آبی استفاده شود. )

تله‌های زرد چسبنده ( کارت زرد ) در طول راهروهای داخل گلخانه ، نزدیک در و پنجره‌ها و محل‌های ورودی نصب می‌شود و حداقل هفته ای یک بار مورد بازدید قرار می‌گیرد.

لازم به ذکر است استفاده از این نوع کارت‌ها تنها برای حشرات بالدار به کار می‌رود.

بیماریهای درخت خرمالو

درخت خرمالو به زهکش ضعیف خاک ،کمبود اکسیژن خاک و ایجاد شرایط برای آب ماندگی حساس است و ابیاری بی‌رویه و ابیاری غرقاب موجب ایحاد بیماری‌های قارچی پوسیدگی ریشه و طوقه درختان خرمالو می‌گردد. بیماری قارچی پژمردگی ورتیسیلیوم نیز با حمله به ریشه‌ها موجب زرد و خشک شدن برگ‌ها می‌گردد . خاک فشرده و قلیایی و آبیاری با اب دارای کربنات موجب کمبود اهن می‌گردد و علائم بیشتر در برگ‌های جوان مشاهده می‌گردد. اصلاج شرایط خاک می‌تواند موجب بهبود درخت خرمالو گردد.

• قارچ عامل این بیماری می‌تواند درختان مختلف را در سنین مختلف مبتلا نماید انتقال این قارچ خاکزاد از طریق خاک و آب آلوده و همچنین نهال آلوده صورت می‌گیرد . این قارچ بسیار آب دوست است و با فراهم نمودن آب آزاد در خاکهای سنگین و با زهکش نا مناسب به سرعت تکثیر می‌یابد. بنابراین بهترین روش مبارزه با این بیماری رعایت موارد پیشگیری به صورت ذیل می‌باشد .
• در باغات قدیمی در صورتی که طوقه درختان در زیر خاک قرار گرفته باشد برای جلوگیری از شیوع بیماری بایستی حاک پای درختان را کنازده تا به نزدیک ریشه اصلی برسند و طوقه درختان را کاملا آزاد کرده و در معرض هوا قرار بدهند. باید دقت کرد هنگام اجرای هرگونه عملیات در باغ به طور جدی از زخمی شدن طوقه درخت جلوگیری نمایند.
• بسته به کوچکی و بزرگی درخت ، حلقه ای به شعاع 50 سانتی متر تا یک متر دور درخت ایجاد نمایید تا آب پای طوقه درخت نرسد (بصورت تشتکی). باید همیشه توجه داشت که طوری خاک اطراف طوقه درخت برداشته شود که نه خاک طوقه درخت را بپوشاند و نه آب پای طوقه برسد.
• در باغات آلوده این کار ابتدا برای درختان آلوده و چند درخت کناری آنها انجام شود تا مانع گسترش بیماری درباغ گردد.
• از خاک ریزی در پای طوقه درختان خصوصا درختان بیمار بطور جد باید خودداری کرد و در صورت اجبار می‌توان از شن استفاده کرد.
• در صورتیکه پوسیدگی بیش از یک سوم دور طوقه را نگرفته باشد با چاقو تیز قسمتهای پوسیده را تراشیده تا از همه طرف به قسمتهای سالم برسید سپس تنه و طوقه را با محلول بردو ضدعفونی کرده و محل را نیز با خمیر بردو بپوشانید . باید دقت کرد که پس از تراشیدن طوقه یک درخت آلوده چاقو را برای استفاده مجدد با محلول بردو ضدعفونی کنید .
• در صورتیکه پوسیدگی بیش از یک سوم دور طوقه را فرگرفته باشد فقط به کنار زدن خاک پای کنده درخت اکتفا نمایید با این عمل تا اندازه ای به عمر درخت افزوده می‌شود .
• اگر پوسیدگی در اطراف طوقه دیده نشد به هیچ اقدام عنوان به تراشیدن پوست درختان نکنید.
• درختان خشک شده را از خاک خارج کرده و بسوزانید و محل آن را با آب آهک رقیق یا محلول بردو ضدعفونی کرده و حداقل به مدت یک سال از کشت درخت در آن محل خودداری نمایید.
• در باغاتی که مشکل گموز (پوسیدگی طوقه ) وجود دارد اید بطور جدی از زخمی شدن طوقه درخت در هنگام عملیاتی چون پابیل کردن و مبارزه با علف‌های هرز و … جلوگیری نمایید .
• اطراف درختان را باید از شاخ و برگ‌های اضافی و علف‌های هرز تمیز نگه دارید.
• در باغات مشکل دار رسیدگی به وضع تغذیه ای درختان بسیار مهم است و مصرف متعادل کودهای شیمیایی و کودای دامی می‌تواند در کاهش این بیماری نقش موثری داشته باشد .
• استفاده از ماشین آلات در باغات آلوده باید محدود شده و در این مورد برای انتقال آلودگی احتیاط‌های لازم در نظر گرفته شود.