کلم پیچ گیاهی دارای ریشه سطحی و کوتاه میباشد. برگها در کلم پیچ بر روی ساقه کوتاه و نسبتاً ضخیمی به صورت یک مجموعه کروی شکل ظاهر میشوند. کلم پیچ نسبت به طول روز (مانند کاهوها) حساس نیست.
کلم پیچ، مهم ترین گیاه این گروه بوده و از گیاهان فصل خنک به شمار میرود. برخی از رقمهای این سبزی دمای زیر صفر را تا حدود 9- درجه سلسیوس تحمل میکنند. کلم در خاکهای سبک و حاصلخیز محصول بسیار خوب و زودرس میدهد.
گرده افشانی کلمها با باد و حشرات انجام میگیرد. کلم پیچ نسبت به طول روز حساس نیست (روز خنثی). مرحله زایشی کلم پیچ در مناطق معتدل تنها با تأثیر سرما یا بهارش، در سال دوم انجام میگیرد. طولانی شدن دوره نونهالی نیز، تغییر فاز رویشی به زایشی را به دنبال دارد.
بعد از بهارش، ساقه گل دهنده به طول 5/1 تا 2 متر ظاهر میشود. گلها زرد براق و دارای 4 کاسبرگ، 4 گلبرگ و 6 پرچم هستند.
کلم پیچ در سال اول تشکیل پیچ و در سال دوم میوه و بذر میدهد. برگهای خارجی تحت شرایط دمای بالا کاهش مییابد.
گرده افشانی خودگشن ولی دگرگشنی نیز گزارش شده است. تحت شرایط دمای بالا، کلم پیچ چندین سال در مرحله رویشی باقی خواهد ماند. دمای بالا پس از بهارش میتواند گلدهی را به تأخیر بیاندازد و یا آن را متوقف کند.
اعتقاد بر این است بروکلی اولین کلمی بوده است که از گونههای وحشی کلم پیچ استنتاج شده است که توسط مردم روم (ایتالیا)کشت میشده است .
در اوایل قرن 14 به عنوان مارچوبه ایتالیایی یا کلم گل جوانه ای معرفی گردید .این گیاه به عنوان یک سبزی مهم در طی سالهای 1930 شناخته شد و از سال 2000 میلادی تا کنون به عنوان مهمترین سبزی از نظر ارزش غذایی در بین سایر سبزیها معرفی میشود . و در حال حاضر ارزشمندترین وسبزی شماره یک دنیا نامیده میشود.
بروکلی با کلم سبز نیز دارای تمامی مشخصات گیاهشناسی نباتات نام برده است فقط با این تفاوت که اولا اندام گل که تنها قسمت قابل استفاده این گیاه است سبز رنگ بوده و ثانیا بعد از برداشت گل مرکزی ،گلهای ثانویه نیز ظاهر میشود .
بخش خوراکی گیاه بروکلی ساقه نرم و لطیف و جوانههای گل باز نشده هستند. این بخشها منبع خوبی از ویتامین A ،کلسیم و ریبوفلاوین یا B2 میباشد.
نیازهای اکولوژی
کلم پیچ طالب آب و هوای معتدل است. بهترین دما برای رشد، بین 15 تا 20 و حداقل آن برای رشد رویشی حدود 1 درجه سانتیگراد است. بهتر است دما کمتر از 10 و بالای 25 درجه سانتیگراد نباشد.
بسته به نوع و روش مقاوم کردن نشاءها در خزانه و زمانی که نشاهای جوان بعد از انتقال از خزانه در دمای منهای 10 درجه سانتیگراد قرار گیرند، خسارت یخبندان به وجود میآید. مقاوم کردن تدریجی نشاها در مدت بیش از چند هفته در هوای آزاد، باعث میشود که گیاهان جوان حتی یخبندانهای تا منهای 20 درجه سانتیگراد را تحمل کنند. کلم پیچ در مناطق معتدل به عنوان گیاه بهاره یا پاییزه و در مناطق گرمسیر به عنوان گیاه زمستانه کشت میشود.
رطوبت هوای زیاد در عملکرد محصول تأثیر زیادی دارد. زمینهای عمیق و سنگین با سطح آب زیرزمینی حدود یک متر، شرایط مناسبی را برای تولید کلمها فراهم میکنند. از این نظر، شمال ایران برای کشت انواع کلمها مناسب است.
به طور کلی مناطقی که دارای آب و هوای خنک و معتدل و نیز دارای رطوبت و بارش کافی باشند، مانند سواحل دریای خزر، مناسب ترین منطقه برای کاشت انواع کلمها هستند.
کلمها احتیاج زیادی به مواد غذایی دارند و این نیاز به ویژه در زمان تشکیل مجموعه کروی شکل برگ ها، بیشتر به چشم میخورد. استفاده از کود دامی و کمپوست نیز در افزایش محصول نقش دارد.
نیازها و نحوه نگهداری از کلم پیچ
آبیاری:
خاکی که بذر کلم پیچ در آن کاشته میشود، باید همیشه مرطوب باشد. اما خیسی بیش از حد خاک به ریشهی گیاه آسیب میزند و در نهایت دچار پوسیدگی میشود. توجه کنید که گلدان باید دارای زهکشی مناسب باشد تا آب اضافی از طریق آن خارج شود.
کود دهی:
خاکی که بذر کلم پیچ در آن کاشته میشود، به کود احتیاج دارد . میتوانید کوددهی را هفت روز یکبار یا یک روز در ماه با یک برنامهی منظم انجام دهید
انتخاب گلدان برای کاشت:
نیازی نیست برای کاشت کلم پیچ از گلدان خیلی بزرگی استفاده کنید. این گیاه دارای ریشههای سطحی است. به همین جهت رشد آن در گلدان سایز متوسط هم، به خوبی انجام میشود.
مناسب ترین گلدانی که میتوانید انتخاب کنید، گلدانی است که ارتفاع و قطر آن سی سانتی متر باشد. نکتهی مهم دیگری که وجود دارد این است که مراقب باشید خاک گلدان نیمه سبک، غنی و دارای زهکشی مناسب باشد.
خاک
کلم پیچ در هر نوع خاک، از خاکهای شنی تا خاکهای رسی و هوموسی، میتواند به زندگی خود ادامه دهد، به شرط آن که خاک از زهکش خوبی برخوردار باشد. برای تهیه محصول زودرس، خاکهای شنی و شنی لومی بسیار مناسب اند. در مناطقی که طول فصل رشد طولانی است و از طرفی کمیت محصول بیشتر مورد توجه باشد، اغلب از خاکهای رسی و سیلتی استفاده میشود.
در مناطق سردسیری که در بهار کلم رشد میکند، خاکهای شنی که از نظر مواد غذایی کاملا غنی باشد، بسیار مناسب هستند؛ به شرط آن که رطوبت عامل محدود کننده نباشد. به طور کلی کلم پیچ در هر نوع خاکی رشد میکند و برای این گیاه رطوبت خاک از بافت خاک اهمیت بیشتری دارد.
در مناطقی که رطوبت خاک کم و با هوا گرم باشد، استفاده از مالچ توصیه میشود. پاشیدن کودهای آلی پوسیده در سطح خاک میتواند به حفظ و نگهداری رطوبت خاک کمک میکند.
کلم در خاکهای خیلی اسیدی نمی تواند رشد کند و بهترین pH برای رشد کلم بین 6 تا 6.5 میباشد.
در نواحی سردسیر که در بهار کلم کشت میشود، باید در پاییز زمین شخم بخورد. ولی در نواحی گرمسیری که در پاییز کلم پیچ کشت میگردد، در اواخر بهار یا اوایل تابستان زمین شخم زده میشود.
نکات کاشت و نگهداری کلم پیچ :
خاکی که کلم پیچ در آن رشد میکند، باید همیشه مرطوب باشد.خاک باید تخلخل بالایی داشته باشد. سنگهای کوچک و بزرگی در زیر گلدان قرار دهید. مخلوط کمپوست و کود حیوانی را روی خاک بریزید. PH خاک باید بین 6.5 تا 7.5 باشد. بهتر است PH خاک بازی باشد. پس برای بالا رفتن آن، مقداری آهک به آن اضافه کنید.
نحوه کاشت کلم پیچ در گلدان
تکثیر و ازدیاد کلم پیچ، از طریق بذرهایی که به شکل ریز و گرد هستند، صورت میگیرد. این بذرها بعد از کاشت در عمق 2 سانتی متری گلدان، به دمای 13 تا 15 درجهی سانتی گراد احتیاج دارند. چون در غیر این صورت بذرها جوانه نمی زنند.
بعد از تهیهی بذرها از فروشگاه، آنها را به مدت 24 ساعت خیس کنید. همچنین لازم است سطح خاک تمیز و عاری از هرگونه ترکیبی باشد. خاک مورد استفاده ترکیب کوکوپیت و پیت ماس میباشد.
در مرحلهی اول خاک را درون گلدان بریزید. سپس بذرها را در عمق یک سانتی متری گلدان بکارید. بعد از ریختن دوبارهی خاک روی بذر ها، سطح خاک را با آب پاش مرطوب کنید. مناسب ترین دما برای رشد بذرهای کلم پیچ، بین دمای 20 تا 25 است.
بعد از این که ارتفاع بذرها به 10 تا 15 سانتی متر رسید، میتوان آنها را به مکان دیگری انتقال داد. البته میتوانید از همان مرحلهی اول، بدون کاشت بذر در گلدان، آن را در زمین بزرگی بکارید.
برای کاشت بذر کلم پیچ در زمین اصلی، باید گودال هایی با عمق 3 سانتی متر ایجاد کرد. توجه کنید که حتما بذرها با فاصله از هم کاشته شوند. اگر فاصلهی بذرها 50 سانتی متر باشد، مناسب است. میتوانید بذرها را به صورت ردیفی یا افقی بکارید. در کاشت ردیفی بین هر دو بذر، حداقل 50 سانتی متر فاصله قرار دهید. فاصله نباید از 100 سانتی متر بیشتر باشد.
شرایط کاشت و پرورش کلم پیچ :
روش کاشت از طریق بذر است. بعد از 2 الی 3 ماه بسته به زودرس و یا ذیر رس بودن گونه ای که کاشته ایم ، نشاء کلم رو به زمین اصلی انتقال میدهند.
زمان بذرپاشی در خزانه نسبت به انواع کلم متفاوت است. به عنوان مثال، کلمهای زودرس را در دی و بهمن و انواع نیمه زودرس از بهمن تا اواخر اسفند و انواع پاییزه را میتوان تا اواخر اردیبهشت نیز خزانه گرفت. کلمهای دیررس در اواسط مرداد خزانه گرفته میشود.
دوره پرورش کلمها در خزانه معمولاً 7 تا 8 هفته است. دمای خزانه تا هنگام جوانه زدن بذر بین 16 تا 20 درجه سانتیگراد و سپس بین 14 تا 16 درجه سانتیگراد تغییر میکند. دمای خزانه پس از دو برگه شدن باید حداکثر بین 10 تا 12 درجه سانتیگراد کاهش یابد. محیط خزانه نیز باید همواره نور و تهویه کافی داشته باشد.
شرایط دمایی و پرورش کلم پیچ :
کلم پيچ طالب آب و هواى معتدل است. دماى بهينه براى رشد رويشى بين 15 تا 20 و حداقل آن براى رشد رويشى حدود 1 درجه سانتى گراد است. به طور کلى دماى کمتر از 10 و بالاى 25 درجه سانتى گراد شرايط اقليمى مطلوبى را براى توليد اين گياه فراهم نمى کند.
کلم پيچ در شرايط آب و هواى خنک و رطوبت زياد به خوبى رشد کرده و در مقابل يخبندان نيز به خوبى مقاومت مى کند. بسته به نوع و روش مقاوم کردن نشاءها در خزانه و زمانى که نشاءهاى جوان بعد از انتقال از خزانه در دماى منهاى 3 تامنهاى 10 درجه سانتى گراد قرار گيرند، خسارت يخبندان به وجود مى آيد.
کلم پيچ طالب آب و هواى معتدل است. دماى بهينه براى رشد رويشى بين 15 تا 20 و حداقل آن براى رشد رويشى حدود 1 درجه سانتى گراد است.
به طور کلى دماى کمتر از 10 و بالاى 25 درجه سانتى گراد شرايط اقليمى مطلوبى را براى توليد اين گياه فراهم نمى کند. کلم پيچ در شرايط آب و هواى خنک و رطوبت زياد به خوبى رشد کرده و در مقابل يخبندان نيز به خوبى مقاومت مى کند.
بسته به نوع و روش مقاوم کردن نشاءها در خزانه و زمانى که نشاءهاى جوان بعد از انتقال از خزانه در دماى منهاى 3 تامنهاى 10 درجه سانتى گراد قرار گيرند، خسارت يخبندان به وجود مى آيد.
مقاوم کردن تدريجى نشاءها در مدت بيش از چند هفته به هواى بيرون باعث مى شود که گياهان جوان حتى يخبندان هاى تا منهاى 20 درجه را تحمل کنند. کلم پيچ در مناطق معتدل به عنوان گياه بهاره يا پائيزه و در مناطق گرمسير به عنوان گياه زمستانه کشت مى شود.
کلم پيچ نسبت به طول روز حساس نيست (روز خنثي). مرحله زايشى کلم پيچ در مناطق معتدل تنها با تأثير سرما (بهار) درسال دوم انجام مى گيرد. طولانى شدن دوره نونهالى نيز تغيير فاز رويشى به زايشى را به دنبال دارد. بعد از بهار ساقه گل دهنده به طول 1٫5 تا 2 متر ظاهر مى شود.
گلها زرد براق و داراى 4 کاسبرگ و 6 پرچم دارند. کلم پيچ درسال اول تشکيل پيچ و در سال دوم ميوه و بذر مى دهد. برگ هاى خارجى تحت شرايط دماى بالا کاهش مى يابد.
گرده افشانى خودگشن ولى دگرگشنى نيز گزارش شده است. تحت شرايط دماى بالا کلم پيچ چندين سال در مرحله رويشى باقى خواهد ماند. دماى بالا پس ازبهار مى تواند گل دهى را به تأخير بياندازد وى آن را متوقف کند.
انواع زودرس کلم پيچ سفيد حدود 3 تا 4 هفته پس از بذرپاشى يعنى نشاءهائى با 3 تا 5 برگ در مقابل بروز سرما مقاوم هستند.
اين دوره که اصطلاحاً به دوره نونهالى معروف است ابتدا پس از کاشت نشاء در زمين اصلى به پايان مى رسد. دوره نونهالى در انواع کلم پيچ ديررسى ابتدا 10 تا 12 هفته پس از بذرپاشى يعنى زمانى که در گياهان حدود 20 برگ تشکيل شده است.
خاتمه مى يابد. سرماى مؤثر بهار بين 4 تا 7 درحه و به مدت 3 تا 6 هفته است. مدت زمان لازم براى بهار تحت شرايط دماى صفر تا 8 درجه سانتى گراد بيش از 15 هفته است.
سرماى زودرس پس از کاشت نشاءها در زمين اصلى باعث مى شود تا قبل از تشکيل پيچ در گياه، ساقه گل دهنده ظاهر گردد. گل دادن قبل از موعد کلم پيچ مى تواند با افزايش دما (بالاى 14 درجه سانتى گراد) در آخرين هفته پرورش در خزانه تا حدودى کاهش يابد.
بهتر است که دماى خزانه را پس از جوانه زنى تا تشکيل سه برگ اوليه (دوره جواني) پائين نگه داشت. رطوبت هواى زياد نيز در عملکرد محصول تأثير زيادى دارد. زمين هاى عميق و سنگين با سطح آب زيرزمينى حدود يک متر، شرايط مناسبى را براى توليد کلمها فراهم مى کنند.
از اين نظر شمال ايران براى کشت انواع کلمها مناسب است. انواع کلمها در خاک هاى مختلف به خوبى رشد مى کنند. مثلاً کلم هاى زودرس اغلب در خاک هاى سبک و در مناطق نسبتاً گرم نتيجه خوبى مى دهند. کاشت انواع پائيزه و يا زمستانه (ميان رس و ديررس) در مناطق شمالى ايران که داراى بارش زياد و خاک هاى نسبتاً سختى هستند به خوبى امکان پذير است.
به طور کلى مناطقى که داراى آب وهواى خنک و معتدل و نيز داراى رطوبت و بارش کافى باشند، مانند سواحل درياى خزر، مناسب ترين منطقه براى کاشت انواع کلمها هستند. انواع کلم پيچ در PH بين 5.5 تا 6٫8 نتيجه خوبى مى دهد.
آفات بیماریهای کلم پیچ :
شتهها یکی از افات مهم کلم پیچ هستند زیرا در داخل جوانههای متراکم جای میگیرند و از برگهای جوان شیره گیاه تغذیه میکنند کرم کلم نیز مشکل بزرگی مخصوصا در فصل کاشت زود هنگام است .
حشره تخمها را در سطح خاک ذخیره کرده و کرم حشره از ریشه تغذیه میکند و گیاه از مواد غذایی و اب بیبهره میماند. رگههای قهوه ای در بخش تحتانی ساقه نشانه این افت است.
پوسیدگی سیاه یک بیماری باکتریایی بوده و باعث ایجاد مناطق نکرزه در گیاه میشود این بیماری معمولا رگههای متورمی میسازد که سیاه میشوند.
بیماری Plasmodiophora brassica : این بیماری در خاکهای اسیدی و دمای بالا بسیار فعال است که سلول را تحریک به تقسیم و بزرگ شدن مینماید. دکمه ای شدن نیز یک اختلال فیزیولوزیکی است که به دلیل کم شدن حرارت است این وضعیت قبل از شکل گیری مجموعههای گل صورت میگیرد و باعث کوچکی انها میگردد.
گیاه برای تولید گل نیاز به سرما دارد .با کمبود مواد غذایی نیز ساقه گل پوک میشود.
منبع: ساعدنیوز | https://saednews.com
مجله گل و گیاه
