سرخارگل با نام علمی “Echinacea” گیاهی علفی و چند ساله از تیرهٔ کاسنی میباشد که ارتفاع آن حداکثر به 1 تا 1٫5 متر میرسد. برگهای پایین ساقه تخم مرغی تا نیزه ای شکل هستند که حداکثر 30 سانتی متر طول و 20 سانتی متر عرض دارند. ساقه از انشعابات فراوانی برخوردار بوده و دارای پرزهای زبر و خشن است. گلها معمولاً به رنگ ارغوانی، صورتی، قرمز ارغوانی، زرد و نارنجی دیده میشوند و دیسک مرکز آنها (گلهای لوله ای) سبز تیره، قهوه ای تیره و سیاه رنگ میباشد.
نیازها و شرایط نگهداری سرخارگل:
نور: سرخارگل به نور فراوان احتیاج دارد. در نور آفتاب کامل با سایه جزئی بهترین رشد را دارد .
خاک: خاکهای سبک (شنی) و متوسط (لومی) بهترین خاک برای سرخارگل میباشد.
دما: این گیاه به سرما مقاوم بوده و تا دمای منفی 10 درجه سانتی گراد را به راحتی تحمل میکند.
رطوبت: رطوبت متوسط در سبز شدن بذرهای سرخارگل نقش مهمی دارد.
کوددهی: سرخارگل گیاه کم توقعی است و نیاز زیادی به عملیات کود دهی ندارد ولی اگر در حین داشت بطور ماهیانه آن را با یک کود متعادل تغذیه کنیم نتیجهٔ بهتری خواهیم گرفت.
تکثیر سرخارگل:
سرخارگل معمولاً به دو طریق تکثیر میشود:
1- تکثیر با بذر: بذرها از نیمهٔ دوم اسفند تا نیمهٔ اول فروردین در خزانه یا گلخانه پاشیده شده و با خاک تا عمق حداکثر 2 سانتی متر پوشیده میشوند. بذور سرخارگل معمولاً از قوه رویشی پایینی برخوردار هستند و برای جوانه زنی نیازمند رطوبت بالا میباشند.
2- تکثیر به وسیلهٔ تقسیم بوته: در این روش معمولاً از گیاهان 3 ساله استفاده میشود. در اواسط پاییز ابتدا شاخ و برگهای اضافی و مزاحم حذف گردیده و سپس بوته از خاک خارج میشود. بوته را به چهار تا پنج قسمت که هر کدام دارای مقداری ریشه باشند تقسیم کرده و کشت میکنند. ریشه گیاهان تا زمان کاشت بایستی به صورت مرطوب نگهداری شود.
تناوب کشت سرخارگل
گونههای مختلف سرخارگل دو تا سه و حتی چهار سال در یک زمین باقی مانده و قابل برداشت هستند. از این رو باید با گیاهانی به تناوب کشت شوند که نه تنها زمین را از مواد و عناصر غذایی تهی نکرده بلکه از دوره رویشی کوتاهی نیز برخوردار باشند تا پس از برداشت فرصت کافی برای آماده سازی زمین وجود داشته باشد. تحقیقات نشان میدهد، غلات گیاهان مناسبی برای تناوب کاشت با گونههای مختلف سرخارگل هستند. چرا که پس از برداشت آنها زمین از کیفیت مناسبی برای کاشت سرخارگل برخوردار میباشند.
آماده سازی خاک برای کشت سرخارگل
فصل پاییز، پس از برداشت گیاهانی که با گونههای مختلف گیاه سرخارگل به تناوب کشت شده اند، میبایست کودهای حیوانی و شیمیایی مورد نیاز به خاک اضافه شده و سپس شخم مناسبی (به عمق 35 سانتی متر) زده شود. اوائل بهار و قبل از کاشت نیز کلوخها شکسته و پس از تسطیح باید بستر خاک را برای کشت آماده نمود.
تاریخ و فواصل کاشت سرخارگل
زمان مناسب برای کاشت مستقیم بذر در زمین اصلی اواخر پاییز است. بذرها در ردیف هایی به فاصله 40تا50 سانتی متر کشت میشوند. عمق کاشت بذر گونههای سرخارگل باید یک تا دو سانتی متر باشد.
اواخر پاییز(آذر) زمان مناسبی برای کاشت بذر در خزانه هوای آزاد و اوائل اسفند ماه نیز زمان مناسب برای کشت بذر در خزانه زیر پلاستیک است.
در محیط خزانه (اعم از خزانه هوای آزاد یا زیر پلاستیک) بذرها در ردیف هایی به فاصله 20 تا 35 سانتی متری کشت میشوند. عمق کشت بذر باید5/1 تا 2 سانتی متر باشد.
فاصله ردیفهای کشت نشاء (حاصل از خزانه) در زمین اصلی 40 تا 50 سانتی متر و فاصله دو بوته روی ردیف نیز 25 تا 30 سانتی متر مناسب میباشد.
زمان مناسب برای تکثیر رویشی سرخارگل فصل پاییز(اوائل مهر) یا اوائل بهار (اواسط اردیبهشت) میباشد. در تکثیر رویشی فاصله مناسب برای انتقال بوتهها به زمین اصلی 40 تا 60 سانتی متر و فاصله دو بوته در طول ردیف 25 تا 30 سانتی متر میباشد.
مراقبت و نگهداری سرخارگل
آبیاری منظم و وجین علفهای هرز نقش مهمی در رشد و نمو گونههای مختلف سرخارگل دارد. علفهای هرز را میتوان به صورت مکانیکی با دست (در سطوح کوچک کشت و یا در سطح خزانه) و یا توسط کولتیواتور (در سطوح وسیع کشت) وجین کرد.
با استفاده از علف کشهای شیمیایی مانند ترباسیل، پندیمتالین و اوریزالین میتوان به صورت پیش رویشی علفهای هرز سرخارگل را کنترل کرد.
اگرچه آفت یا بیماری خاصی روی گونههای سرخارگل گزارش نشده است، ولی بعضی آفات و بیماریها میتوانند صدماتی را در طول رویش گیاهان به محصول وارد کنند.
شتهها (متعلق به زی خانواده آفیدینه، جنس آفیس) مانند شته سبز هلو میتواند خساراتی را به گونههای مختلف سرخارگل وارد کند. این شته توسط خرطوم خود از شیره گیاه تغذیه کرده و گیاه میزبان به شدت ضعیف میشود و عوارض مختلفی مانند زردی، پیچیدگی برگها و ریزش گل و میوه را به وجود میآورد. این آفت این آفت روی برگها و سایر اندامهای گیاه میزبان از خود مایع چسبناک و شیرینی به نام عسلک ترشح میکند. عسلک در واقع مدفوع شته است که بیش از 60 درصد آن را مواد قندی تشکیل میدهد. عسلکها محیط مناسبی را برای تکثیر قارچهای ساپروفیت به وجود میآورند. با حذف علفهای هرز میزبان شته و با استفاده از کفشدوزکهای هفت نقطه ای و زنبورهای پارازیتوئید میتوان این آفت را کنترل کرد. با استفاده از سموم مناسب مانند پریمور، و سایر سموم فسفره مانند اکامت و متاسیستوکس (5/1در هزار) میتوان جمعیت شتهها را نیز کنترل کرد.
سفیدک سطحی یا پودری از بیماری هایی است که در آن قارچ عامل سفیدک به صورت لکههای سفید رنگی در سطح ساقه و برگ ظاهر شده و اواخر فصل به صورت لکههای قهوه ای دیده میشود. این بیماری موجب پوک شدن دانههای گیاهان آلوده میگردد. با استفاده از عملیات به زراعی و همچنین استفاده از برخی سموم شیمیایی مناسب میتوان این بیماری را کنترل کرد.
گونههای مختلف جنس فوزاریم نیز باعث ایجاد پوسیدگی گونههای مختلف سرخارگل میشوند. این قارچها موجب پوسیده شدن طوقه بوتهها گردیده و میسیلیوم آنها د محل فساد کاملا” نمایان است. برخی گونههای فوزاریوم، باترشح مواد شیمیایی خاصی، سبب بروز هیپرتروفی در بوته میگردند. بوتههای جوان بر اثر حمله این قارچها از بین میروند.
برگهای بالایی بوتههای سرخارگل در صورت ابتلا به این بیماری خشک شده و پس از مدتی میافتند. برگهای پایینی نیز به مرور پوسیده و زرد رنگ شده و در نهایت خشک میشوند. رعایت نکات زیر در کنترل این بیماریها بسیار موثر است.
الف) استفاده از بذرهای سالم و عاری از هرگونه آلودگی
ب) تیمار بذرها با قارچ کشهای مرکوریک مانند آگروسان یا هگزاسان به مقدار دو گرم برای هر کیلوگرم بذر
ج) عدم کشت سرخارگل در زمینهای آلوده به عوامل بیماریزای قارچی حداقل به مدت دو تا سه سال
د) انجام شخم عمیق در تابستان (امکان ابتلای گیاه را به بیماری کاهش میدهد).
منبع: ساعدنیوز | https://saednews.com
مجله گل و گیاه
