تاکنون به مناطق کویری سفر رفته اید؟ ناگهان بادی تند شروع به وزیدن بگیرد و شنها به هوا بلند شوند، چشم هایتان شروع به سوزش کند و نفس کشیدن سخت شود! اگر درون وسیله نقلیه خود هستید، بیرون آمدن از ماشین برایتان دشوار شود. در این مواقع باید گفت که شما دچار طوفان شن شده اید. طوفان شن در طول قرنها معضل همیشگی کشورهایی بوده است که در آن نقاط کویری و صحرایی وجود دارد. هر جایی که آب و هوا خشک باشد امکان بروز طوفان شن وجود دارد و در هر کشوری و فرهنگی، راهکارهای مقابله با آن متفاوت است. در مجله الی گشت به گرد و غبار و طوفان شن پرداخته و اگر به مناطقی رفتید که با چنین پدیده ای مواجه شدید، میتوانید راهکارهای مقابله با طوفان شن را به خاطر آورده و از آنها استفاده کنید.
هر چه درختکاری در منطقه ای بیشتر شود و پوشش گیاهی در منطقه بالا باشد، مقابله با طوفان شن راحت تر خواهد بود.
طوفان شن چیست؟
بگذارید ابتدا تعریفی کامل برایتان از آنچه که به آن طوفان شن میگویند داشته باشیم. اگر در جاده هایی که از مناطق کویری و خشک و بیابانی کشورمان میگذرند، عبور کرده باشید، شاید با پدیده ای به نام گردبادهای کوچک روبرو شده باشید. اکثر اوقات این گردبادها کوچک بوده و هیچ اثر بزرگی در اطراف خود به وجود نمی آورند. این گردبادها را با طوفان شن اشتباه نگیرید.
طوفان شن هنگامی رخ میدهد که بادی شدید در مناطق خشک و بیابانی شروع به وزیدن نماید و با سرعت و قدرتی که دارد، ذرات شن و ماسه را در هوا پخش کند. طوفان شن را از پدیدههای جوی میدانند که بیشتر اوقات در مناطق کویری، خشک و نیمه خشک و بیابانی رخ میدهد. بنابراین همین لحظه که شما در خانه خود نشسته اید، احتمال دارد که بادی شدید در گوشه ای از بیابانهای زمین شروع به وزیدن کند و عده ای در آن گرفتار طوفان شن شوند.
این طوفان شن میتواند شنها و ماسه هایی را که از روی زمین بلند کرده است، با خود تا مسافتهای طولانی حمل کند و در نقطه دیگری آنها را به زمین بیاندازد. اگر در ایران به مناطق کویری مانند کویر مصر، کلوتهای شهداد یا مناطق خشک سیستان و بلوچستان سفر کرده باشید، شاید چنین پدیده ای را دیده باشید.
معنای کلمه توفان یا طوفان
در فرهنگ نامههای مختلف ایرانی مانند فرهنگ لغت عمید یا لغتنامه دهخدا، تعریف هایی را برای طوفان ارائه دادهاند که ما در این مطلب نمی خواهیم شما را درگیر این تعریفها نماییم. تنها بدانید که طوفان به دلیل آشفتگی شدید در جو و به خاطر اختلاف فشار هوا رخ میدهد و گاهی با باران و گاهی با شن و ماسه (بسته به مکانی که در آن قرار دارد) همراه است. در دنیا طوفان شنهای مختلفی وجود دارد که به هر یک نامهای مختلفی داده اند. شاید بد نباشد که با نام این طوفانهای بزرگ دنیا آشنا شوید.
آشنایی با انواع طوفانها در دنیا
- توفان درچیو
به توفان یا طوفانی گفته میشود که بادهای گرم تشکیل دهنده آن هستند و مستقیم حرکت میکنند.
-
توفان یا طوفان آیک
طوفان هایی هستند که سیل و آب گرفتگی با خود به همراه دارند و خسارت زیادی به اطراف خود وارد میکنند.
- طوفان کاترینا
یکی از وحشتناک ترین و فاجعه بارترین طوفانهای تاریخ آمریکا بود.
- توفان گنو
نام طوفانی بوده که در شمال شرق اقیانوس هند و دریای عمان وزید.
- طوفان گوستاو
از دیگر طوفان هایی که در آمریکا اتفاق افتاد.
- طوفان موسمی یا طوفان مانسون
به طوفانی گفته میشود که در قاره هند و هند و چین و در ماههای گرم سال از خرداد تا مهر اتفاق میافتد.
- توفان مغناطیسی یا توفان خورشیدی
این نوع توفان نیز یک پدیده نجومی است.
و اما طوفان شن و راهکارهای مقابله با آن
طوفان شن وقتی در هر منطقه ای شروع میشود، اگر شما در آن منطقه باشید، تنها یک سوال ذهن شما را درگیر خواهد نمود؟ چگونه در این طوفان شن نفس بکشید؟ در هر صورت هر طبیعت گردی که وارد بیابان و کویر میشود و هر راهنمای کویر نوردی بایستی راهکارهای مقابله با طوفان شن را بداند. چرا که احتمال گیر افتادن در چنین طوفانهای شنی وجود دارد.
باد در کویر ذرات شن را بلند کرده و بسته به وزن دانههای شن آنها را تا مسافتهای مختلفی جابه جا میکند. بسته به قدرت باد و اندازه ذرات شن، این ذرات به سه حالت معلق، جهشی و خزشی در باد میمانند. اگر ذره ماسه و شن سبک و بسیار ریز باشد با باد جابه جا شده و حتی اگر هوا ساکن شود این ذرات به صورت معلق در هوا باقی میمانند و باز هم میتوانند تنفس را برای شما سخت کنند.
خزش ذرات درشت بر روی سطح زمین هم توسط باد و طوفان باعث جا به جا شدن شنهای درشت تر میشود. بدترین طوفان شن نیز طوفانی است که ذرات را به حالت جهشی بلند کرده و جابه جا میکند. این بادها میتوانند صدها کیلومتر را طی کنند و اثرات زیان باری را بر جای بگذارند.
پیش بینی طوفان شن و توجه به آب و هوا
یکی از کارهایی که قبل از سفر به مناطق کویری ایران باید اول از همه انجام دهید، دنبال کردن پیش بینیهای وضع هوا و اوضاع هواشناسی است. هر چند که پیش بینی چنین طوفان هایی بسیاری دشوار است، باز هم اگر شنیدید که هواشناسی در منطقه ای که قصد سفر به آن را دارید، اعلام طوفان شن یا اخطار طوفان شن داد، ترجیحا سفر خود را کنسل کنید و وارد آن منطقه نشوید.
یادتان باشد که از اعلام اخطار تشکیل طوفان شن تا شروع آن میتواند تنها 13 دقیقه زمان ببرد. این طوفانها آنچنان غیر قابل پیش بینی هستند که حتی نمی توان جهت طوفان شن را تشخیص داد یا پیش بینی کرد. چرا که به سرعت جهت آن هاعوض میشوند. بنابراین اگر در هواشناسی اوضاع هوا را نامساعد یافتید وارد چنین مناطقی نشوید.
راهکارهای مقابله با طوفان شن
اگر وارد منطقه ای شدید و باز هم طوفان شن اتفاق افتاد چه باید کرد؟ تصور کنید که هواشناسی آب و هوا را عالی اعلام نموده اما هنگامی که برای کویر نوردی یا سافاری روی شنها و ماسهها به چنین مناطقی میروید، با طوفان شن مواجه میشوید. برای مقابله با طوفان شن باید سریع و در مدت زمان کوتاهی اقدامات زیر را انجام دهید.
خونسردی خود را حفظ کنید
اگر ناگهان با طوفان شن روبرو شدید، خونسردی خود را حفظ کنید و کارهایی را که در ادامه معرفی میکنیم، سریع انجام دهید.
پیدا کردن سرپناه
به محض اینکه هشدار وقوع طوفان شن را شنیدید یا اثرات آن را دیدید، باید سریع به جستجوی پناهگاه باشید. در نزدیک ترین پناهگاهی که مییابید، پناه بگیرید. این پناهگاه میتواند روستاها و خانه هایی باشند که در نزدیکی شما هستند. یا کمپهای کویری که در آن اقامت دارید. اگر نتوانستید به هر دلیل خود را به کمپ و مکان سرپوشیده ای برسانید، بهتر است که تمام منافذ ماشین سواری خود را ببندید و در آن پناه بگیرید. هر چند که این روش به عنوان آخرین راه پیشنهاد میشود و شما در هر صورت باید تمام سعی خود را برای رسیدن به کمپ و سرپناه انجام دهید.
داشتن آب آشامیدنی فراوان
به خاطر داشته باشید که یکی از مهم ترین وسایلی که در طول مدت بودنتان در کمپ یا خانه و برای مقابله با طوفان شن به آن نیاز دارید، آب فراوان است. طوفانهای شن باعث خشک شدن دستگاه گوارشی و گرفتگی راه بینی و دهان میشود. در کل ممکن است که تنفس را برای شما یا افراد گروهتان دشوار نماید. برای مقابله با این شرایط، داشتن بطریهای آب برای شستن دست و صورت یا خوردن آب راهکاری مناسب است. یادتان باشد که طوفان شن معلوم نمی کند چند ساعت ادامه داشته باشد. بنابراین این آب را بیهوده هدر ندهید و تنها در شرایط اضطراری از آن برای شستن دست و صورت استفاده کنید.
به همراه داشتن وسایلی مانند ماسک تنفسی و عینک
در این مواقع اگر درون سرپناهی گیر افتادید که بیرون از آن طوفان شن رخ میدهد، خواهید دید که هوای اطرافتان پر از ذرات گرد و غبار خواهد شد. در این شرایط باید از ماسک استفاده کنید. به همراه داشتن ماسک هایی که کاملا دهان و بینی شما را بپوشانند. همچنین زدن عینک هایی که از ورود شن و ماسه به چشمان شما جلوگیری کند، بسیار کارآمد است. عینکهای مخصوص موتورسواری یا عینکهای شنا میتوانند وسایل کاربردی خوبی باشند.
اگر هیچ یک از این وسایل را به همراه ندارید، دستمال گردنی را کاملا خیس کنید و به دور صورت و دهان و بینی خود ببندید تا راه تنفس شما بهتر شود. این رطوبت درون دستمال از ورود گرد و غبار و هوای خشک به درون سیستم تنفسی شما جلوگیری میکند.
نکات کلی برای مقابله با طوفان شن
- اگر وقوع چنین حادثه ای را شنیدید، سریع به دیگر افراد گروه اطلاع دهید و از همه بخواهید که هر چه سریع تر خود را به کمپ و محل اقامت برسانند.
به هیچ عنوان در وسایل نقلیه متحرک و در طوفان شن باقی نمایید.
- برای خروج از میانه طوفان شن و با ماشین، باید در جهت عمود بر طوفان حرکت کنید تا از محدوده آن خارج شوید. این موضوع تنها برای مقابله با طوفان شن و مواقعی است که هنوز طوفان شدت نگرفته و سرعت چندانی ندارد. در نتیجه میتوانید به راحتی از آن فاصله بگیرید.
- اگر طوفان شن بسیار شدید بود و باد و گردباد هم داشت، از پناه گرفتن در کمپهای کپری مانند یا خانه هایی که سقفی سنگین و کاهگلی دارند، دوری کنید. بهترین مکان، پناه گرفتن در زیر زمین یا در میان دره هاست.
- از قرارگیری در زمین صاف و مسطح خودداری کنید. اگر در اطراف شما ارتفاعات کوه مانند هست، خود را به این مناطق و لابه لای کوهها برسانید. شاید در این مناطق بتوانید مکانی برای پناه گرفتن بیابید.
- بعد از تمام شدن طوفان، به کمک دیگر افراد بروید و به افراد آسیب دیده یا گرفتار در شن کمک کنید. در صورت نیاز حتما از هلال احمر کمک بخواهید.
- اگر به مناطق کویر سفر میکنید، با خود تنها غذاهای کنسروی و در بسته ببرید تا به هیچ عنوان خاک به درون آنها نفوذ نکند.
- با خود کیف نجات و کیف کمکهای اولیه به همراه داشته باشید.
- اگر وسیله نقلیه مانند ماشین دارید، با دستمال تمام هواکشهای رادیاتور و اگزوز را بپوشانید تا شن و ماسه وارد آنها نشود. همچنین پنجرههای ماشین را برای مقابله با طوفان شن کاملا ببندید. اگر چادر ماشین دارید، حتما آن را محکم روی وسیله نقلیه خود بکشید و سپس خود در خانه پناه بگیرید.
- سعی کنید که با دیگر افراد و یا یکی از دوستان خود تماس بگیرید و موقعیت و وضعیت خود را به او اطلاع دهید.
- اگر درون شهر هستید و با طوفان شن روبرو شدید، حتما از تیرهای چراغ برق و مناطق خطرناکی مانند پنجرهها دوری کنید.
- همچنین مراقب حیوانات اهلی هم باشید. همانطور که خودتان پناه میگیرید، اگر در مناطق روستایی کویری هستید، یادتان باشد که حواستان به حیوانات هم باشد و آنها را نیز در سرپناه قرار دهید.
- سعی کنید لباس هایی بپوشید که نخی بوده و قدرت تنفس برای پوست بدنتان را داشته باشند. همچنین خشک بودن لباسها برای نچسبیدن ماسهها و سنگین نشدن لباسها نکته ای است که بهتر است به آن توجه داشته باشید.
.
منابع:
.https://www.eligasht.com
مجله مد و پوشاک و زیورآلات
