گیاه شیرین بیان (نگهداری + پرورش)

شیرین بیان (نام علمی:Glycyrrhiza glabra)، که به فارسی مَهْک گفته می‌شود، گیاهی خودرو از تیرهٔ سبزی آساها، بومی جنوب اروپا، شمال آفریقا و نواحی معتدل آسیا ست. در اکثر نقاط ایران خصوصاً در شهرستان خاتم مروست و نواحی شرقی و شمال شرقی و همچنین آذربایجان،سلسله جبال بختیاری و شهرستان اقلید به فراوانی می‌روید.

اختصاصات ظاهری گیاه:

شیرین بیان گیاهی است چند ساله و دارای ساقه ای به طول 5/0 تا یک متر که در محیط‌های مساعد به ارتفاع 2 متر می‌رسد. برگ‌های آن متناوب، مرکب از 4 تا 7 زوج برگچه با یک برگچه انتهایی کدر و سبز رنگ می‌باشد. گل‌های آن نامنظم به رنگ بنفش، سفید، زرد است که روی یک پایه از کنار برگ‌ها می‌روید. طول گل‌ها به بیش از 1 سانتی متر می‌رسد. میوه ای نیام به رنگ خرمایی و محتوی 3 ـ 6 دانه لوبیایی شکل (گاهی کمتر) و به رنگ قهوه ای روشن دارد. که به طول 2ـ3 سانتی متر می‌باشد. طرفین میوه باریک و کم و بیش نوک تیز می‌شود.

پوسته دانه ضخیم و محکم و وزن هزار دانه 10 گرم است. طول ریشه شیرین بیان متفاوت است و به نوع گیاه و شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد و بین 30ـ 60 سانتی متر است. ریشه و ریزوم شیرین بیان خشبی و خزنده به صورت قطعات استوانه ای شکل، به قطر 5/0 تا 5/1 سانتی متر می‌باشد. مقطع آنها زرد رنگ روشن دارد. ناحیه مرکزی مقطع نیز کمی تیره است. در سطح خارجی آن خطوط طولی به رنگ خاکستری مایل به قهوه ای تشخیص داده می‌شود. در قطعات متعلق به ریزوم اثر جوانه‌های از بین رفته نیز مشاهده می‌گردد.

شرایط پرورش شیرین بیان :

گیاه شیرین بیان به طور کلی گیاهی نورپسند است که در طول رویش به هوای گرم و آفتاب کافی نیاز دارد. نور کافی سبب افزایش مواد مؤثره ریشه می‌شود. ریشه این گیاه در خاک‌های شنی با ضخامت زیاد گسترش زیادی یافته و عملکرد آن نیز افزایش می‌یابد.

شیرین بیان در دمای 6 تا 25 درجه سانتی گراد می‌روید. این گیاه به آب و مواد و عناصر غذایی کافی نیاز دارد. در مرحله گلدهی آب کافی باید به گیاه رسانده شود. این گیاه معمولاً در مناطقی که بارندگی سالانه بین 400 تا 1160 میلی متر باشد می‌روید. برای کاشت این گیاه باید از زمین‌های شنی با لایه‌های ضخیم خاک و غنی از ترکیبات کلسیم استفاده کرد. PH خاک برای شیرین بیان بین 5/5 تا 2/8 مناسب است.

طریقه کاشت شیرین بیان

ساده ترین روش کاشتن شیرین بیان از طریق بذر است البته می‌توان به شیوه تقسیم ریشه هم برای کاشتن شیرین بیان استفاده کرد.

از طریق تقسیم ریشه

• در فصل پاییز غده‌های گیاهان سه تا چهار ساله را پس از خروج از خاک به قطعات 15 تا 25 سانتیمتری تقسیم کنید.
• سپس این قطعات را در ردیف هایی با فاصله 60 تا 80 سانتی متری بکارید.
• فاصله مناسب برای کاشت این غده‌ها از هم 30 تا 40 سانتیمتر است.
• پس از کاشت باید به صورت عمیق آبیاری کنید.

از طریق بذر

• بهترین زمان برای کاشت بذر شیرین بیان در فصل بهار است به این صورت که باید قبل کاشت تمام بذر‌ها را به مدت یک شبانه روز در داخل آب بگذارید تا خیس بخورد.
• سپس آن را در بستر گلخانه و یا سینی نشاء بکارید و آبیاری کنید.
• تا زمان جوانه زنی باید گیاه را روزانه آبیاری کنید طوری که مرطوب شود .
• پس از مدتی گیاه جوانه می‌زند و شروع به رشد می‌کند.
• پس از آنکه گیاه به اندازه کافی رشد کرد در اواخر فصل بهار و یا اوایل پاییز به زمین اصلی منتقل کنید.
• می توانید مستقیما بذر را در فصل بهار در زمین اصلی نیز کشت کنید.

نیازهای گیاه:

خاک مورد نیاز :

چون این گیاه ریشه طویلی دارد، برای کشت آن از زمین هایی که ضخامت زیادی دارند باید استفاده کرد. فصل پاییز با اضافه نمودن 30 تا 40 تن در هکتار کود حیوانی کاملا پوسیده به زمین شخم عمیقی (به عمق 40 تا 70 سانتی متر) زده می‌شود. سپس 50 تا 60 کیلوگرم درهکتار اکسید فسفر به خاک اضافه نموده، زمین را تسطیح و بستر را برای کشت گیاه آماده می‌کنند.

آبیاری مناسب:

در مناطقی که بارندگی کمتر از 400 میلی متر است، آبیاری بایددر اوایل کشت صورت گیرد در غیر این صورت به روش دیم کشت می‌شود.با توجه به وضعیت منطقه، دوره آباری بین 7 تا 10 روز متغییر بوده.در فصل‌های پاییز و زمستان نیاز آبی گیاه به صفر می‌رسد.

دما ورطوبت مناسب:

در محیطهای نیمه سایه و آفتابی رشد می‌کند. این گیاه برای رشد به رطوبت کافی نیاز دارد.

تکثیر رویشی:

تکثیر رویشی از طریق تقسیم ریشه انجام می‌گیرد. گیاهان 3 تا 4 ساله را باید از خاک خارج کرد. پس از تمیز کردن ریشه، قطعاتی به طول 15 تا 25 سانتی متر از آن جدا و در عمق مناسب کشت می‌شوند. در هر هکتار زمین به 40 تا 70 هزار قلمه ریشه ای نیاز است. محققان در تحقیقات خود نشان داده‌اند که بیشترین عملکرد ریشه هنگامی به دست می‌آید که برای کاشت از قطعات ریشه به طول 21 تا 30 سانتی متر و به ضخامت 4/1 تا 2 سانتی متر استفاده شود. پس از کشت بلافاصله باید زمین را آبیاری نمود.

تناوب کاشت :

چون گیاه شیرین بیان حدود 10 تا 15 سال در یک منطقه باقی می‌ماند و رویش اولیه گیاه بسیار کند است از این رو آن را باید با گیاهانی به تناوب کشت کرد که سبب گسترش علف‌های هرز نشوند. گیاهان وجینی گیاهان مناسبی برای تناوب کشت با شیرین بیان هستند.

جمع آوری محصول :

چنانچه شیرین بیان به روش تکثیر شده باشد سه تا چهار سال ولی اگر تکثیر توسط بذر انجام گرفته باشد پنج تا شش سال پس از کاشت می‌توان ریشه را برداشت کرد. زمان مناسب برای برداشت ریشه فصل پاییز پس از خشک شدن اندام‌های هوایی بر اثر سرماست. ریشه‌ها را در سطوح کوچک کشت با دست ولی در مقیاس وسیع با ماشین‌های مخصوص برداشت می‌کنند.

از آنجا که مواد مؤثره شیرین بیان در آب حل می‌شود. لذا ریشه‌ها را خیلی سریع و با آب جاری باید شست. پس از تمیز کردن پوست ریشه‌ها را باید جدا کرد. سپس آنها را به قطعات 10 تا 15 سانتی متری تقسیم و خشک نمود. برای خشک کردن نباید از نور مستقیم با درجه حرارت بالا استفاده کرد. چنانچه از خشک کن‌های الکتریکی استفاده شود دمای مناسب 40 درجه سانتی گراد می‌باشد.

.