وانیل (نگهداری + پرورش)

• وانیل میوه گیاهی است از خانواده ثعلب هاOrchidaceae، این گیاه دارای پایه ای رونده بوده بومی جنگلهای مرطوب قاره آمریکا است.دانه‌های این گیاه را پس از فرآوری تخمیر می‌کنند تا عطر مطبوع آن‌ها بیرون بیاید و عموماً به صورت پودر یافت می‌شود و در بعضی موارد آن را با الکل اتیل و آب مخلوط کرده که به صورت عصاره وانیل به بازار عرضه می‌شود که عموماً حاوی 35٪ الکل می‌باشد.
• عصاره وانیل ممکن است دارای شکر، شربت ذرت یا پروپیلن گلیکول نیز باشد. معروفترین کاربرد این گیاه در ایران در شیرینی پزی و ساخت بستنی است. سرخپوستان توتوناک سازندگان اولیه وانیل بودند.وانیل پس از زعفران گران قیمت ترین ادویه است.
• هم اکنون، ماداگاسکار بزرگترین تولیدکنندهٔ وانیل در جهان است و محصول تولیدی این کشور، به نام وانیل بوربون ماداگاسکار شناخته می‌شود. پس از ماداگاسکار، اندونزی و مکزیک به ترتیب در رتبه‌های دوم و سوم تولید وانیل قرار دارند. مکزیک و تاهیتی فقط، 10 درصد از بازار تجارت وانیل را در اختیار دارند.
• درخت وانيل داراي ساقه سبز دراز، برگهاي متناوب، پهن، نرم، ضخيم، بيضي شكل و نوك تيز سبز و تعداد زيادي ريشه هاي هوايي كه از كنار هر برگي بيرون مي آيد كه با كمك آنهابه تنه درختان مجاور مي چسبد و بالا مي رود.

• اين گياه بومي مناطق مرطوب و حاره و در جنگلهاي مرطوب جنوب شرقي مكزيك و آمريكاي مركزي و هند غربي و آمريكاي جنوبي مي رويد و ساقه هاي پيچيده آن تا ارتفاع حتي 100 متر نيز ممكن است برسند و تا بالاترين ارتفاع درختان بزرگ جنگلي نيز بالا مي رود.
• ماده معطر وانيل از ميوه اين گياه گرفته مي شود.ميوه آن به شكل غلاف لوبيا است و قبل از اينكه كاملاً برسد آن را مي چينند و خشك مي كنند در موقع چيدن ،ميوه‌ها عطري ندارند ولي پس از اينكه چيده شد در دوران خشك كردن و عمل آوردن ان ،عطر مطبوع وانيل در آن ايجاد مي شود.
• گلهاي آن به شكل خوشه و تعداد 15-20 گل در هر گروه و تلقيح گلها به طور طبيعي انجام نمي گيردو گلها را يكي يكي بايد كمك كرد كه تلقيح شوند، زيرا استيگماتهاي گلها از يك تيغه اي پوشيده شده كه تلقيح فقط به كمك حشراتي انجام مي گيرد كه به قدر كافي براي تلقيح گلها وجود ندارند به اين علت است كه براي داشتن ثمر كافي بايد تلقيح مصنوعي نمود.
• به همين دليل معمولا با هرس كردن وانيل ترتيبي مي دهند كه ارتفاع گياه 3-2 متر بيشتر نشده است و گلها در دسترس انسان باشد.
• در موقع برداشت محصول سبز رنگ است ولی بعداً تیره رنگ می‌شود.پس از برداشت معمولا غلافها را برای مدت 3-2 دقیقه در آب جوش 65-60 درجه فرو می‌برند ،بعد آنها را در داخل جعبه ای دو جداره که مابین دو جدار پشم گذارده شده می‌گذارند و مدت 24 ساعت داخل این جعبه سربسته نگهداری می‌شود و این یک گرم خانه طبیعی است که دراین مدت 24 ساعت نوعی تخمیر در آن انجام می‌گیرد.
• پس از آن غلاف‌ها را بیرون آورده در محلی که به ارتفاع یک متر از سطح زمین باشد در مقابل نور خورشید آویزان می‌کنند که ضمن تهویه کامل با حرارت آفتاب خشک شود. این دوران خشک شدن تا یک هفته طول می‌کشد و در این مدت رنگ غلافها از سبزی به قهوه ای و قهواه ای تیره و سیاه تبدیل می‌شود و همین که کاملاً نرم شد و شروع به پژمرده شدن نمود ،آنها را برای خشک شدن داخل گرم خانه می‌کنند که مدت 3-2 ماه می‌ماند وپس از اینکه رسوبت ان به 40-30 درصد می‌رسد آنها را از گرم خانه بیرون می‌آورند.
• وانیل اصل به شکل یک چوبه یا غلاف باریک سیاه رنگ است که باید آن را به وسیله یک چاقوی تیز شکافت و با پشت چاقو خمیر درون آن را درآورد و داخل سس‌ها یا خمیرها ریخت.

شرایط محیط رشد وانیل :

گیاه وانیل ویژه مناطق استوایی است و در آب و هوای مرطوب، گرم و در 900 متری بالای سطح دریا به خوبی رشد می‌کند. از جمله نیازمندی‌های وانیل گستره دمایی 10-30 درجه سانتی گراد و ریزش سالانه 150-250سانتی متر باران است.

وانیل در خاک‌های گل ماسه ای که به خوبی زهکشی شده باشد و نیز خاک‌های آبرفتی و خاک سرخ که دارای مواد آلی فراوانی است به خوبی رشد می‌کند. تکثیر گیاه وانیل معمولاً از طریق قلمه ساقه صورت می‌گیرد. ضروری است که وانیل به طور مصنوعی تلقیح شود. گرده افشانی وانیل معمولاً با دست انجام می‌شود. گیاه وانیل معمولاً سه سال پس از کاشته شدن میوه می‌دهد و پس از آن 40 سال متوالی میوه دادن را ادامه می‌دهد.

نحوه تکثیر وانیل :

تکثیر و زراعت گیاه وانیل به سختی صورت می‌گیرد و بنابراین وانیل طبیعی گران می‌باشد. تکثیر گیاه وانیل معمولاً از طریق قلمه ساقه صورت می‌گیرد. در دانه‌های سبز و بی‌طعم کشت شده وانیل وجود ندارد. این دانه‌ها باید جهت تولید وانیل به 3 تا 6 ماه فرآوری نیاز دارد.

بهترین وانیل از غلافهایی به دست می‌آید که طول آنها 25 تا 15 سانتی متر و قطر آنها 12 تا 10 میلی متر است. در موقع برداشت محصول سبز رنگ است ولی بعدا تیره رنگ می‌شود.