زیره (نگهداری + پرورش)

زیره سیاه گیاهی است علفی، کوچک و چند ساله که در ارتفاعات کوه‌های می‌روید. این گیاه در محیط زیست طبیعی به وسیله بذر تکثیر می‌شود. ارتفاع این گیاه به یک متر هم می‌رسد. برگ‌های زیره سیاه ایرانی بسیار ریزند. برگ‌های بالایی نخی شکل و بدون دمبرگ و دارای قطعات سیخک مانند می‌باشند. برگ‌های پایینی دارای بریدگی و شامل دو بار تقسیمات شانه ای عمیق و دارای دمبرگ می‌باشند. گل‌ها سفید یا کرم رنگ هستند و با آرایش چتری در انتهای ساقه‌های اصلی و فرعی ظاهر می‌شوند. میوه به شکل فندقه دو قسمتی است که شیزوکارپ را به وجود می‌آورد.

بذر‌ها شبیه زیره سبز بوده، ولی عطری قوی تر نسبت به آن دارند. زیره سیاه ایرانی غده زیر زمینی به رنگ تیره، تولید می‌کند. اندازه غده‌ها بسته به سن گیاه به اندازه یک قاشق ماش تا اندازه یک تخم مرغ بزرگ متغیر است. این گیاه دارای ساقه ای تو خالی شیاردار و منعصب از قاعده می‌باشد. رنگ میوه این گیاه قهوه ای مایل به زرد می‌باشد. ریشه این گیاه مخروطی شکل است که به صورت مستقیم در خاک فرو می‌رود. رنگ ریشه این گیاه قهوه ای است ولی درون آن سفید می‌باشد. زیره سیاه استفاده‌های مختلف دارویی و درمانی دارد. از این گیاه به عنوان چاشنی در غذاها و همچنین تهیه دمنوش استفاده می‌شود. میوه اش بیضی شکل از نوع شیزوکارپ به طول 4 تا 6 میلیمتر به قطر 1 تا 1٫5 میلی متر ، بی‌کرک ، به رنگ قهوه ای شکلاتی یا قهوه ای مایل به زرد و شفاف است. میوه زیره سیاه بوی مطبوعی دارد که ناشی از وجود اسانس در آنها می‌باشد.

شرایط مورد نیاز جهت پرورش زیره سیاه :

زیره سیاه اغلب به طور وحشی در نواحی مرتفع و مرطوب می‌روید . این گیاه در طول رشد و نموّ به درجه حرارت زیاد نیاز ندارد درجه حرارت مطلوب برای گلدهی و تشکیل میوه بین 16 تا 20 درجه سانتی گراد است . زیرۀ سیاه در طول رویش آب فراوان نیاز دارد . بیشترین نیاز گیاه به آب در مرحلۀ ساقه دهی و تشکیل گل می‌باشد .

بذرها به مدت 2 تا 3 سال قوۀ رویشی مناسبی دارند و در شرایط اقلیمی مناسب پس از 18 تا 25 روز سبز می‌شوند رشد اولیه گیاه بسیار کند و آهسته است . به طوری که 11 تا 14 روز پس از سبز شدن بذر برگ‌های اصلی به وجود می‌آیند . گیاهان دو ساله در اردیبهشت ماه سال دوم به گل می‌نشینند و 25 تا 30 روز را در مرحلۀ گلدهی می‌گذرانند.

آبیاری زیره سیاه :

زیره سیاه در طول رویش به آب فراوان نیاز دارد. چنانچه آب کافی به آن نرسد در سال دوم رویش، محصولی عاید نخواهد شد. بیشترین نیاز گیاه به آب در مرحله ساقه دهی و تشکیل گل می‌باشد.

دمای مناسب زیره سیاه :

بذرها در دمای 7 تا 9 درجه سانتیگراد شروع به رویش می‌کنند. این گیاه در طول رشد و نمو به درجه حرارت زیاد نیاز ندارد. درجه حرارت مطلوب برای گلدهی و تشکیل میوه بین 16 تا 20 درجه سانتیگراد است.

نور مورد نیاز زیره سیاه :

اگرچه گیاهان دوساله در سال اول رویش به نور زیاد نیاز ندارند، تحقیقات نشان می‌دهد چنانچه این گیاهان برای مدت زیادی در سایه قرار گیرند (زیر درخت سایه انداز) در سال دوم، عملکرد به شدت کاهش می‌یابد.

خاک مناسب پرورش زیره سیاه :

زیره سیاه را تقریباً در هر نوع خاکی می‌توان کشت کرد. اما برای تولید انبوه، این گیاه به مقادیر فراوان مواد و عناصر غذایی، ضخامت زیاد سطح خاک و رطوبت کافی نیاز دارد. خاک‌های اسیدی و همچنین خاک‌های بسیار نرم شنی که قادر به حفظ آب نیستند، برای کشت این گیاه مناسب نیستند. خاک‌های با بافت متوسط (رسی-شنی)، برای تولید انبوه این گیاه توصیه می‌شود. گیاهان یکساله در مقایسه با گیاهان دوساله، با تأخیر به محصول می‌نشینند. همچنین گیاهان یکساله به گرما و آب بیشتری نسبت به گیاهان دو ساله نیاز دارند.

تکثیر گیاه زیره سیاه :

تکثیر زیره سیاه از طریق کشت بذرها صورت می‌گیرد. کاشت این گیاه در زمان مناسب، نقش مؤثری در افزایش عملکرد دارد. در برخی از کشورها زیره سیاه را در اوایل تابستان و یا حتی اواخر تابستان (مرداد-شهریور) کشت می‌کنند. ولی تحقیقات نشان می‌دهد که اوایل بهار (اواخر اسفند) زمان مناسبی برای کشت زیره سیاه است. تأخیر در کاشت سبب می‌شود که برگ‌های طوقه ای در سال اول رویش به اندازه نهایی خود نرسند که در چنین شرایطی، از مقدار محصول به شدت کاسته خواهد شد.