گیاه گزنه (نگهداری + پرورش)

مشخصات ظاهری و گیاه شناسی گزنه

• گزنه گیاهی علفی، چند ساله، پایا با ساقه ای راست، چهار گوش و منشعب است که ساقه آن به طور راست تا ارتفاع یک متر بالا می‌رود و برگهای آن پوشیده از کرک‌های گزنده است.
• برگها بیضی شکل، نوک تیز و دندانه دار بوده، گلهای این گیاه به رنگ سبز روشن بر رو دو پایه جداگانه قرار دارند. از مشخصات پایه ماده این گیاه، این است که خوشه گل آذین آن پس از آمیزش و تشکیل میوه از حالت یستاده به وضعیت خمیده در می‌آید.
• ساقه این گیاه را پرزها و تارهای مخروطی شکل پوشانده است که در صورت لمس کردن به دست می‌چسبد و موجب خارش و سوزش می‌شود و به همین دلیل آن را گزنه نامیده اند.
• ریشه گیاه خزنده بوده و از آن پاجوشهایی در جهات مختلف خارج میگردد و به مرور در ناحیه ای که سبز میشود، تمام منطقه را در بر میگیرد. بذرهای این گیاه نرم، ریز و تیره رنگ است.
• قسمت‌های مورد استفاده دارویی این گیاه برگها، سرشاخه‌های گلدار، ریشه و دانه آن است. جلوگیری از ریزش مو، تقویت سیستم گوارش، زیاد شدن ادرار، کمک به درمان بیماری قند، درمان کم خونی، کمک به درمان بزرگ شدن غده پروستات و بواسیر از خواص درمانی گیاه گزنه است. برای آگاهی از خواص گزنه به لینک زیر مراجعه نمایید.

ترکیبات شیمیایی

گزنه حاوی ترکیباتی مانند تانن ، لسیتین ، اسید فرمیک ، نیترات پتاسیم و کلسیم ، آهن است و دارای ویتامین c و نوعی گلوکوزید می‌باشد که سبب قرمز شدن پوست می‌شود . ماده قرمز رنگی به نام اورتی سین از سرشاخه‌های این گیاه استخراج می‌گردد.

طرز استفاده گزنه :

دم کرده گزنه:

در یک لیتر آبجوش 40 گرم برگ گزنه ریخته و می‌گذاریم 10 دقیقه دم بکشد . سپس بعد از هر غذا یک فنجان از آن مصرف می‌کنیم.

جوشانده گزنه:

30 گرم گزنه را در یک لیتر آب ریخته و به مدت 10 دقیقه آنرامی جوشانیم و بین غذاها یک فنجان در روز مصرف می‌کنیم.

نحوه تکثیر و کاشت گیاه گزنه در باغچه

کاشت و پرورش گیاه دارویی گزنه از طریق کاشتن دانه در طول شیارهائی در آغاز فصل بهار انجام می‌گیرد و یا آنکه از طریق کاشتن قطعات پاجوش گیاه اقدام به این کار می‌شود. فاصله کاشت هر گیاه بایستی 40 سانتی متر بوده، به نحوی که هر پایه گیاه با گیاه دیگر 15 تا 20 سانتیمتر فاصله داشته باشد.

شرایط محیطی مورد نیاز گیاه گزنه

خاک: خاک مناسب برای کاشت این گیاه خاک سبک و غنی از نیتروژن است. همچنین غنی بودن از مواد آلی به رشد بهتر گیاه کمک میکند. بهترین محصول در زمانی بدست می‌آید که در خاکهایی عمیق و حاصلخیز کشت شده باشد.

آبیاری: نیاز آبی گیاه نسبتا کم است. زمان آبیاری گزنه زمانیست که خاک آن کاملا خشک شده باشد. 1 یا 2 هفته یکبار مناسب است و به طور کلی به آب زیادی نیاز ندارد.

نور: گیاه گزنه نمی تواند در سایه رشد کند و برای رشد به نور کافی نیاز دارد. به ویژه اینکه یکی از کاربردهای دارویی مهم آن، استخراج کلروفیل از برگهای گیاه است.

دما: این گیاه به سرما حساس بوده و در دماهای زیر 15 درجه سانتی گراد کاملا از بین می‌رود.

آفات و بیماریها:

از آفات این گیاه می‌توان به شته اشاره کرد. همچنین در صورت نبود زهکش مناسب، رشد بیماری‌های قارچی از دیگر بیماری‌های گیاه محسوب میشود.

خواص گیاه گزنه و چای گزنه

1. سم زدایی از بدن

وجود انواع مواد مغذی مفید در گیاه گزنه سبب می‌شود تا این گیاه به یک سم زدای ایده آل برای بدن تبدیل شود و آن را به عنوان گیاهی بشناسند که به طور کامل بدن را از مواد سمی پاکسازی می‌کند. به گفته‌ی مجله‌ی اتنوفارماکولوژی (Ethnopharmacology)، گیاه گزنه به دلیل خاصیت ادرارآوری (مُدِر بودن) سبب می‌شود تا مواد سمی خنثی شده در بدن به سرعت دفع شوند. این گیاه کمک می‌کند تا مواد مغذی به خوبی در روده جذب شوند و روند هضم به آرامی انجام شود، بنابراین از انباشت مواد سمی خطرناک جلوگیری می‌کند. همچنین با تحریک دستگاه لنفاوی در بدن کمک می‌کند تا بدن از شر مواد سمی موجود در کلیه خلاص شود.

2. کمک به بارداری

اغلب به خانم هایی که زایمان دردناکی دارند چای گزنه پیشنهاد می‌شود. از آنجا که گزنه در انعقاد خون نقش دارد، از خونریزی زیاد در این افراد جلوگیری می‌کند. علاوه بر این در تحریک تولید شیر و شیردهی راحت تر مؤثر است. در یکی از مطالعات، از گیاه گزنه به عنوان گیاهی دارویی برای بارداری و زایمان نام برده شده است.

3. افزایش سلامت زنان

یکی از مهمترین خواص گزنه کمک به سلامت زنان است. این گیاه می‌تواند علائم پیش از قاعدگیِ دردناکی مانند گرفتگی و نفخ شکم را کاهش دهد. همچنین به دلیل ایجاد انقباض در عروق می‌تواند خونریزی دوران قاعدگی را کم کند. این گیاه حالت‌های گذار را برای خانم هایی که در معرض یائسگی هستند راحت تر می‌کند و به عنوان ماده ای نیروبخش عمل می‌نماید، بنابراین تغییرات هورمونی در این دوره ناراحت کننده نخواهد بود

4. بهبود سیستم گردش خون

ترکیب ویتامین C و آهن موجود در گزنه آن را به یک محرک مناسب برای تولید سلول‌های قرمز تبدیل کرده است. ویتامین C جذب آهن در روده را افزایش می‌دهد و آهن یکی از ترکیبات مهم هموگلوبین است. با افزایش تعداد گلبول قرمز (RBC) و افزایش گردش خون، زخم‌ها سریع تر بهبود می‌یابند و اندام‌های بدن اکسیژن ضروری برای تقویت سطح انرژی را راحت تر دریافت می‌کنند. به همین دلیل گزنه اغلب برای رفع خستگی یا نوعی کم خونی که با ضعف عمومی عضلات، خستگی، مشکلات شناختی و سردرد تشخیص داده می‌شود، توصیه می‌شود.

5. تقویت سلامت کلیه و مجاری ادراری

گزنه به عنوان دارویی طبیعی برای درمان عفونت ادراری و جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه استفاده می‌شود. همچنین گیاه گزنه ماهیت کلیوی دارد، به این معنی که به شکستن سنگ کلیه و سنگ کیسه صفرا کمک می‌کند. براساس تحقیقی که در سال 2014 انجام شد، گیاه گزنه ساخت بلور‌های اگزالات کلسیم در کلیه‌ها را کاهش می‌دهد. این بلور‌ها در تشکیل انواع سنگ‌های کلیه نقش دارند.

این ویژگی گزنه از بدتر شدن شرایط دردناک جلوگیری می‌کند یا نیاز به دفع سنگ یا برداشتن سنگ با جراحی را از بین می‌برد. همچنین گزنه به عنوان ماده ای مُدِر به دفع سریع مواد سمی از بدن کمک می‌کند. بنابراین از عفونت مثانه و احتباس مایع اضافی (اِدِم) جلوگیری می‌کند. علاوه بر این، مطالعات نشان داده‌اند که گزنه مانع از التهاب مجاری ادراری می‌شود.

6. ویژگی ضدالتهابی

ویژگی محرک گزنه سبب می‌شود که برای درمان انواع التهابات مؤثر باشد. یکی از مطالعاتی که در آلمان انجام شد، نشان داد که گیاه گزنه می‌تواند آرتریت روماتوئید و درد مزمن عضلانی را درمان کند. علاوه بر این چای گزنه یا مکمل گیاهی آن می‌توانند سبب درمان نقرس شوند.

7. تقویت استخوان

چای گزنه مقدار زیادی از کلسیم، منیزیم و آهن موردنیاز استخوان را تأمین می‌کند. همچنین دارای مقدار زیادی ویتامین D و ویتامین K است که به جذب کلسیم کمک می‌کنند. همان طور که می‌دانید کلسیم برای حفظ تراکم و تقویت استخوان لازم است. از طرفی منیزیمی که در استخوان ذخیره شده است، از استخوان دربرابر کشش حمایت می‌کند و سبب جذب کلسیم می‌شود. کاهش منیزیم با پوکی استخوان در ارتباط است. پوکی استخوان نوعی بیماری مزمن است که سبب ضعف و شکنندگی استخوان می‌شود. همچنین کمبود آهن سبب از دست رفتن استخوان می‌شود.