رتبه‌بندی ۸ فیلم تاریخی ریدلی اسکات؛ از رابین هود تا گلادیاتور۲

فیلم‌های تاریخی ریدلی اسکات با وجود فراز و فرودهای کیفی، از مهم‌ترین آثار حماسی سینمای مدرن به شمار می‌روند و در میان آن‌ها، «گلادیاتور» همچنان بهترین و تأثیرگذارترین فیلم تاریخی این کارگردان است.

ریدلی اسکات (Ridley Scott) به‌واسطه توانایی کم‌نظیرش در فیلمسازی در ژانرهای مختلف و خلق جهان‌های بصری باشکوه، یکی از برجسته‌ترین کارگردانان سینمای معاصر به شمار می‌رود. کارنامه او از آثار جنایی و جنگی تا علمی‌تخیلی، ترسناک و درام‌های تاریخی را در بر می‌گیرد و همین تنوع، جایگاه ویژه‌ای برای او در سینمای جهان ساخته است.

اگرچه بسیاری، تأثیرگذارترین وجه کارنامه اسکات را در ژانر علمی‌تخیلی و به‌ویژه با فیلم «بیگانه» (Alien) می‌دانند، اما فیلم‌های تاریخی و حماسی او نیز نقش مهمی در تعریف استانداردهای تازه برای این ژانر داشته‌اند. موفقیت چشمگیر «گلادیاتور» (Gladiator) باعث شد این فیلمساز بارها به روایت‌های تاریخی بازگردد و هر بار تجربه‌ای متفاوت را پیش روی مخاطبان قرار دهد.

در فهرست رتبه‌بندی فیلم‌های تاریخی ریدلی اسکات، «رابین هود» (Robin Hood) در جایگاه پایین‌تری قرار می‌گیرد؛ اثری که با وجود مقیاس تولید بالا و بازیگران شناخته‌شده، نتوانست به اندازه دیگر آثار تاریخی او تأثیرگذار ظاهر شود. «گلادیاتور ۲» (Gladiator II) نیز از جمله آثاری است که با وجود انتظار بالا، هنوز در مقایسه با نسخه نخست زیر ذره‌بین منتقدان و مخاطبان قرار دارد.

در مقابل، آثاری مانند «قلمرو بهشت» (Kingdom of Heaven)، «آخرین دوئل» (The Last Duel)، «ناپلئون» (Napoleon) و «۱۴۹۲: فتح بهشت» (۱۴۹۲: Conquest of Paradise) هرکدام بخشی از نگاه اسکات به تاریخ، قدرت، مذهب، جنگ و سرنوشت را به تصویر کشیده‌اند. برخی از این آثار در زمان اکران با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شدند، اما در سال‌های بعد ارزش آن‌ها بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت.

در صدر این رتبه‌بندی، بدون تردید «گلادیاتور» قرار می‌گیرد؛ فیلمی که نه‌تنها یکی از مهم‌ترین آثار کارنامه ریدلی اسکات است، بلکه به‌عنوان یکی از بهترین حماسه‌های تاریخی سینمای مدرن شناخته می‌شود. این فیلم با ترکیب روایت احساسی، صحنه‌های نبرد تماشایی و بازی درخشان بازیگران، استاندارد تازه‌ای برای آثار تاریخی هالیوود تعریف کرد و همچنان مرجعی مهم در این ژانر محسوب می‌شود.
همه فیلم‌های تاریخی ریدلی اسکات

۸. ۱۴۹۲: Conquest of Paradise
۷. Exodus: Gods and Kings
۶. Robin Hood
۵. Napoleon
۴. Gladiator II
۳. The Last Duel
۲. Kingdom of Heaven
۱. Gladiator

۸- ۱۴۹۲: Conquest of Paradise (1992)

این فیلم سفر کریستف کلمبوس (با بازی ژرارد دپاردیو) را در مسیر غربی به‌سوی آسیا روایت می‌کند. داستان با تردید آغاز می‌شود، زمانی که او برای تأمین مالی سفر خود از ملکه ایزابلا (سیگورنی ویور) با مشکل مواجه است، تا اینکه در نهایت به دنیای جدید می‌رسد. در آنجا، او با مردم بومی وارد جنگ می‌شود و مستعمره‌ای که ایجاد می‌کند به‌تدریج فرو می‌پاشد، که در نهایت به بازگشت شرم‌آورش به اسپانیا منجر می‌شود.

این فیلم از نظر بصری همان جلوه‌های باشکوه و گسترده‌ای را دارد که از یک اثر تاریخی ساخت ریدلی اسکات انتظار می‌رود و تصویرسازی آن از سفر دریایی کلمب جذاب است. مشکل اصلی، روایت اپیزودیک آن است که باعث ریتم نامناسب و شکل‌نگرفتن شخصیت کلمبوس به‌عنوان قهرمان می‌شود. همچنین برخی معتقدند این فیلم نتوانسته خشونت واقعی استعمار را به‌خوبی نشان دهد. این نخستین تجربه اسکات در ژانر تاریخی بود و طبیعی است که هنوز به درک کامل آن نرسیده بود.

۷- Exodus: Gods and Kings (2014)

این فیلم که بر اساس داستان‌های کتاب مقدس ساخته شده، زندگی موسی (کریستین بیل) را روایت می‌کند؛ فرماندهی مورد احترام و برادر فرعون رامسس (جوئل اجرتون) که پس از فاش شدن ریشه عبری‌اش تبعید می‌شود. موسی با نیرویی الهی روبه‌رو می‌شود که او را به آزادسازی بردگان سوق می‌دهد؛ رویدادی که با بلاهای مصر و شکافته شدن دریای سرخ همراه است.

Exodus در میان آثار تاریخی اسکات جایگاهی خاص دارد. فیلم از نظر بصری و مقیاس بسیار چشمگیر است و صحنه‌های نزول بلایا از نقاط قوت آن هستند. بازی‌های بازیگران قابل‌قبول‌اند، اما به سطح بهترین آثار این فهرست نمی‌رسند. مشکل اصلی این است که با وجود زمان طولانی حدود ۲.۵ ساعته، این فیلم همچنان روایت کامل و عمیقی ندارد؛ شخصیت‌های فرعی ضعیف‌اند و بار احساسی صحنه‌های مهم به‌خوبی شکل نمی‌گیرد.

۶- Robin Hood (2010)

در این فیلم، راسل کرو در نقش رابین لانگستراید ظاهر می‌شود؛ کمانداری در ارتش ریچارد شیردل که پس از مرگ او، مسیر زندگی‌اش تغییر می‌کند. او هویت یک شوالیه کشته‌شده به نام سر رابرت لاکسلی را برای خود جعل کرده و مأمور می‌شود شمشیر پادشاه را به ناتینگهام بازگرداند. این اقدام او را در برابر پادشاه فاسد جدید قرار می‌دهد و در نهایت با تشکیل ارتشی، برای دفاع از مردم و مقابله با حمله دشمن، می‌جنگد.

جایگاه این فیلم در فهرست فیلم‌های تاریخی اسکات بیشتر به سلیقه بستگی دارد. بازی‌ها، به‌ویژه بازی کیت بلانشت در نقش ماریون، قابل‌توجه است و صحنه‌های اکشن آن واقع‌گرایانه و جذاب هستند. با این حال، مشکل اصلی این است که فیلم به‌عنوان داستانی درباره رابین هود، خوب عمل نمی‌کند و تمرکز را از شخصیت کاریزماتیک و مردمی این قهرمان به یک قهرمان کلیشه‌ای در ژانر تاریخی تغییر می‌دهد.

۵- Napoleon (2023)

فیلم Napoleon روایتگر صعود و سقوط ناپلئون بناپارت، با بازی واکین فینیکس است و در عین حال به رابطه شخصی او با همسرش ژوزفین (ونسا کیربی) نیز می‌پردازد. این اثر حماسی نبردهای مهمی مانند آسترلیتز و واترلو را پوشش می‌دهد؛ نبردهایی که هم نبوغ ناپلئون در میدان جنگ را نشان می‌دهند و هم خلق‌وخوی ناپایدار او را که در نهایت به سقوطش منجر شد. در اینجا، ریدلی اسکات ناپلئون را نه به‌عنوان یک قهرمان، بلکه به‌عنوان نابغه‌ای مشکل‌دار در میدان نبرد به تصویر می‌کشد.

برخی صحنه‌های فیلم ناپلئون واقعاً برجسته هستند و نبرد آسترلیتز یکی از بهترین صحنه‌هایی است که اسکات تاکنون در فیلم‌های تاریخی خود به تصویر کشیده. زدودن چهره‌ای افسانه‌ای از این شخصیت و پرداختن به زندگی شخصی او نیز لایه‌ای قابل‌تحسین از عمق به فیلم اضافه می‌کند. با این حال، گستردگی موضوعی که اسکات تلاش کرده در یک فیلم بگنجاند بیش از حد است. داستان بارها دچار پرش می‌شود و برخی عناصر به‌صورت شتاب‌زده روایت می‌شوند. همچنین بازی نسبتاً سرد و نه چندان قابل باور از لحاظ حسیِ فینیکس در نقش ناپلئون چندان تأثیرگذار از کار درنیامده است.

۴- Gladiator II (2024)

Gladiator II میراث فیلم اول را ادامه می‌دهد و داستان لوسیوس (پل مسکال)، پسر بزرگ‌شده لوسیلا، را سال‌ها پس از مرگ ماکسیموس روایت می‌کند. لوسیوس که در تبعید زندگی می‌کند، پس از سقوط موطنش به دست امپراتوری روم، به میدان گلادیاتورها راه می‌یابد و به اسارت درمی‌آید. در شرایطی که حکومت نسبت به دوران پدرش بی‌ثبات‌تر شده، او وارد فضای سیاسی خشنی می‌شود و مجبور است هم به‌عنوان نماد امید برای مردم و هم به‌عنوان ابزاری در دست طبقه حاکم ایفای نقش کند.

Gladiator II از نظر بصری فیلمی خیره‌کننده است و مقیاس و صحنه‌های اکشن آن از بهترین آثار اسکات به‌شمار می‌آید. با این حال، بحث‌های زیادی درباره ضرورت ساخت دنباله‌ای برای این فیلم وجود دارد، زیرا بخش زیادی از داستان بیشتر به بازگشت به شکوه گذشته فیلم اول شباهت دارد تا خلق هویتی مستقل. راسل کرو نیز نسبت به مسیر این بازسازی ابراز نارضایتی کرده است. در دل این فیلم یک اثر قابل‌قبول وجود دارد، اما در مدیریت میراث فیلم اصلی به‌طور کامل موفق عمل نکرده است.

۳- The Last Duel (2021)

از اینجا به بعد، وارد بهترین آثار حماسی اسکات می‌شویم. با وجود اینکه The Last Duel در گیشه شکست خورد، اما به دلایل زیادی مورد تحسین طرفداران قرار گرفت. این فیلم داستان آخرین دوئل قانونی در فرانسه قرون وسطی، میان شوالیه ژان دو کاروژ (مت دیمون) و دوست سابقش ژاک لو گری (آدام درایور)، را روایت می‌کند؛ بعد از اینکه همسر کاروژ، مارگریت (جودی کورمر) لو گری را به تجاوز متهم می‌کند. داستان از سه دیدگاه مختلف روایت می‌شود که هرکدام از زاویه یکی از شخصیت‌های اصلی است.

The Last Duel نمونه‌ای موفق از تلاش اسکات برای روایت چندلایه است؛ رویکردی که در فیلم‌هایی مانند Napoleon و ۱۴۹۲: Conquest of Paradise به‌خوبی اجرا نشده بود. این فیلم به‌خوبی میان مقیاس بزرگ تاریخی و روایت شخصیت‌محور تعادل برقرار می‌کند و مخاطب را تا رسیدن به یک پایان قدرتمند در میدان نبرد همراه نگه می‌دارد.

۲- Kingdom of Heaven (2005)

Kingdom of Heaven داستان بالیان ایبلین (اورلاندو بلوم) را دنبال می‌کند؛ یک آهنگر فرانسوی که به همراه پدرش (لیام نیسون) که رابطه خوبی با او ندارد، و در دوران جنگ‌های صلیبی، به سرزمین مقدس سفر می‌کند. پس از مرگ پدر، او عنوانش را به ارث می‌برد، در مرکز درگیری میان مسیحیان و مسلمانان قرار می‌گیرد و به پادشاه بالدوین چهارم وفادار می‌شود.

Kingdom of Heaven یکی از آن فیلم‌هایی است که باید نسخه تدوین کارگردان آن را دید، زیرا تقریباً یک ساعت محتوای اضافی به داستان اضافه می‌کند. این موضوع اهمیت زیادی دارد، چون نسخه سینمایی برای کاهش زمان، به‌شکل نامناسبی تدوین شده و صحنه‌های مهمی از تعاملات شخصیت‌ها حذف شده‌اند. نسخه کامل، تصویری عمیق و چندلایه از مذهب و سیاست در آن دوران ارائه می‌دهد و از کلیشه‌های ساده خیر و شر فاصله می‌گیرد. در عین حال، فیلم همچنان از جلوه‌های بصری باشکوهی که اسکات به‌خوبی خلق می‌کند بهره می‌برد. اگر به‌دلیل بازخورد اولیه ضعیف این فیلم را ندیده‌اید، حتماً نسخه کارگردان آن را تماشا کنید.

۱- Gladiator (2000)

پیدا کردن ایراد در Gladiator دشوار است؛ به طوری که موفقیت بزرگ تجاری و تحسین منتقدان باعث شد این فیلم ژانر حماسی تاریخی را در هالیوود احیا کند. ریدلی اسکات در این اثر به تعادل کاملی میان اکشن، احساس و بررسی جنبه‌های انسانی دست یافته است؛ تعادلی که در دیگر آثارش کمتر دیده می‌شود. این فیلم با تصاویر خیره‌کننده و بازی‌های قدرتمند، از همان صحنه ابتدایی خود را به‌عنوان یک شاهکار تثبیت می‌کند.

Gladiator از نظر احساسی رضایت‌بخش، از نظر بصری چشمگیر و از نظر داستانی منسجم و کامل است؛ ویژگی‌هایی که بسیاری از حماسه‌های تاریخی به آن دست نمی‌یابند. این فیلم به‌راحتی در صدر این فهرست قرار می‌گیرد و بسیاری آن را یکی از آثار تعیین‌کننده سینمای دهه ۲۰۰۰ می‌دانند.