خلر به اسامی بومی سنگینک، گینه، قنه، لرگه و ململی در ایران شناخته شده و به دلایل متعدد از جمله برخورداری از رشد سریع، تحمل به خشکی، شرایط غرقابی، سرما، آفات، تنشهای زنده و غیرزنده، پتانسیل بالای تثبیت بیولوژیکی نیتروژن و همچنین عملکرد دانه و علوفه کافی، در بیشتر مناطق دنیا مورد توجه قرار گرفته است.
وسعت دامنه تحمل اکولوژیک خلر، به آن اجازه رشد قابل اطمینان را در سطوح غیر فعال برای سایر دانههای لگوم فراهم میآورد.
امروزه این گیاه به طور نسبتا وسیعی در مناطقی از آسیا به خصوص کشورهای (بنگلادش، هندوستان، نپال، پاکستان) جنوب اروپا، شمال افریقا و در سطح نسبتا محدودی از کشورهای امریکا، استرالیا و جنوب افریقا کشت میگردد.
خلر گیاهی است یکساله از خانواده بقولات که در شرایط نامناسب به خوبی رشد و نمو مینماید.
دارای ساقههای خوابیده یا پیچنده و ضعیف، با طول زیاد میباشد که دارای برگهای نسبتا بزرگی هستند و ارقامی از آن وجود دارد که دارای ساقه ضخیم تر و بالارونده میباشند.
ارتفاع ساقه 50-200 سانتیمتر و بیشتر در نقاط مرطوب و در پائیز کشت میشود.
خلر دارای برگهایی با یک جفت برگچه بلند و باریک بوده که در انتها به پیچک منتهی میشود و تمام گیاه پوشیده از کرک است. كه با توجه به كوتاه بودن طول دوره رشد و نمو و امكان كشت آنها در زمانهای مختلف ، میتوان آنها را بعد از برداشت گندم ،جو و كلزا در شمال غرب كشور و استانهای مركزی جهت كشت دوم (كشت تابستانه) و تولید علوفه و كود سبز مورد استفاده قرارداد.
این گیاه در مقایسه با شبدر ،یونجه ،اسپرس و سایر گیاهان علوفه ای ارزش غذایی یكسانی داشته و پروتئین آنها با توجه به مرحله ای از رشد كه برداشت میشوند بین 12 تا 20 درصد متغیر میباشد.
به جهت اهمیتی كه این گیاهان در میان گیاهان علوفه ای از نظر تغذیه دام ، كاشت در اراضی كم بازده، مقاومت به سرما و كم آبی و همچنین نقشی كه در حاصلخیزی خاك دارند ،به صورت چند منظوره مورد استفاده قرار میگیرند.
این گیاه را میتوان در اكثر شرایط آب و هوایی به صورت دیم و آبی كشت نمود ولی بهترین شرایط آب و هوایی برای رشد خلر و مناطق معتدل و معتدل سرد میباشد.
گونههای مناسب این گیاه را میتوان تقریبا در همه فصول سال به صورت كشت بهاره ، تابستانه ، پائیزه وهمچنین به صورت خالص ومخلوط با چاودار ،جو و یولاف كشت.
ارزش غذایی خلر :
خلر گیاهی است تلخ مزه دارای گلو کوزیدهایی که برای نشخوار کنندگان و خوک بیضرر اما گل کرده آن برای اسب ایجاد اختلال میکند. خلر از شبدر قرمز غنی تر ولی به اندازه آن خوشخوراک نیست.
درصد پروتئین آن بالا است اما ترکیب سمی به نام نئوروتوکسین در تمام قسمتهای گیاه وجود دارد که بیشترین مقدار آن در جنین لپهها و پوشش بذر دیده میشود و موجب ایجاد بیماری به نام لاتیریسم میگردد.
بهترین روش مصرف آن همراه با جو و یو لاف و سایر گیاهان انرژی دار است چون خلر دارای پروتئین زیادی است.
ارزش غذایی هر تن خلر که بهتر است قبل از دانه بستن مصرف شود، معادل750 کیلو گرم علوفه یونجه است.
خلر بیشتر برای چراه و علوفه خشک و پوشش سطح زمین مورد کشت و کار قرار میگیرد.
خلر مانند اغلب نباتات لگومینوزه در اصلاح ساختمان خاک کمک کرده و به عنوان کود سبز کاشته میشود. از این گیاه در ایران یک نوع برای تهیهی دانه و علوفه کشت میشود.
اما در آمریکا انواع خلر را در مخلوط با یولاف برای تهیه علوفه کشت مینمایند.
در صورت احداث چراگاه خلر، باید در مورد مسمومیت احشام دقت کافی نمود.
خلر را نباید در موقع به گل نشستن و یا ابتدای رسیدن مورد چرا قرار داد چون تولید اختلالات زیادی در سلامتی دام مینماید.
علوفه خشک آن نیز نباید حاوی بذر باشد زیرا تولید مسمومیت میکند.
آبیاری خلر :
میزان آب مورد نیاز خلر در زراعت آبی بسته به شرایط آب وهوایی ،زمان كشت ،بافت خاك به ویژه هدف كشت (علوفه ، دانه) تفاوت دارد.زراعت پائیزه خلر و ماشك نسبت به كشت بهاره 3-2 نوبت آبیاری كمتری نیاز دارد.
تعداد دفعات آبیاری در كشت تابستانه بین 5-4 نوبت بوده و فاصله آبیاری بسته به خاكهای مختلف و شرایط آب وهوایی بین 20-10 روز متفاوت میباشد
کاشت خلر :
کشت آن اغلب در اوایل پاییز و در موقع شروع بارندگیهای پاییزی است. سازگاری زیادی به شرایط و عوامل نا مساعد محیطی دارد و بیشتر در مناطق گرمسیر کشت میشود.
خلر را با سایر نباتات علوفه ای به صورت در هم میکارند. با توجه به اینکه گیاه دارای ساقههای ضعیف و طویل است به علت ورس عمل برداشت دچار اشکال میشود.
ولی در کشت درهم همراه با گیاهانی چون جو و حتی شنبلیله، این گیاهان حالت قیم برای آن داشته و از خوابیدن آن جلوگیری میکند.
به این ترتیب برداشت آن هم ساده تر میشود. به طور کلی خلر گیاهی است زمستانه که به خشکی بسیار مقاوم بوده و در خاکهای نا مطلوب برای دیگر گیاهان به خوبی رشد میکند. این گیاه به ماندابی هم مقاوم است.
کوددهی خلر :
برای دستیابی به عملکرد مناسب در امر زراعت باید از مقدار لازم کود شیمیایی استفاده کرد.
استفاده از کود ازت زیاد به علت تثبیت ازت هوا توسط باکتریهای همزیست با خلر ضروری نمی باشد ،مگر در مناطقی که باکتریهای مورد نظر در خاک وجود نداشته باشد.
در صورت لزوم جهت استقرار بهتر گیاه و افزایش عملکردمصرف 50 تا100 کیلوگرم در هکتار به عنوان شروع کافی است.
میزان بذر در هکتار ، عمق کاشت و نحوه کاشت :
بذر خلر را میتوان به صورت دست پاش ، به وسیله بذر افشان یا بذر کار ردیف کار گندم آبی و دیم کشت نمود.
در صورت کشت دست پاش یا استفاده از بذر افشان ، بذرها توسط دیسک به زیر خاک منتقل میشوند و در صورت استفاده از ردیفکار با توجه به بافت خاک ، بذرها بین 4 تا 6 سانتی متر زیر خاک قرار داده میشوند.
میزان بذرلازم با توجه به گونه شرایط کشت و وزن صد دانه بین 100 تا 150 کیلوگرم برای خلر متغیر است.
میزان تراکم بسته به هدف تولید بین 150 تا 250 دانه در متر مربع توصیه میشود. چنانچه هدف از زراعت تولید کود سبز علوفه باشد ، تراکم بذر بیشتر در نظر گرفته میشود
.
منبع: ساعدنیوز | https://saednews.com
مجله گل و گیاه
