بادام، بومی مناطق گرم و خشک آسیای غربی بوده و قبل از تاریخ نوشتاری به یونان و اروپای شمالی منتقل شده است. بادام از درختان میوه مناطق معتدل گرم بوده و به سرماهای شدید زمستان حساس میباشد. گلهای بادام زودتر شکوفه میدهند و در مناطقی که احتمال سرمای دیررس بهار وجود دارد، اکثراً تحت معرض سرما قرار گرفته و شکوفهها از بین میروند. این پدیده در تبریز و فارس و قسمت بیشتری از مناطق آذربایجان و دیگر مناطق اتفاق میافتد.اخیراً از بادامهای دیرگل برای مقابله با سرمای دیررس بهار، استفاده به عمل میآید. برخی از ارقام بادام خودناسازگار و برخی دیگر همچون نون پاریل دگرعقیم میباشند و نیاز به ارقام گرده زا دارند. در انتخاب ارقام گرده زا باید دقت نمود که از بادامهای مغز تلخ استفاده نشود. زیرا در اثر پدیده ردگذاری، دانههای گرده ارقام مغز تلخ موجب تشکیل دانههای تلخ در ارقام مغز شیرین میشوند. زمان تمایز گلها در بادام، اواخر تابستان بوده و جوانههای بارور بادام در جانب شاخههای یک ساله و سیخکها قرار میگیرند. از زمان بازشدن گلها تا رسیدن میوه 8-6 ماه طول میکشد. میوههای بادام ریز بوده نیاز به تنک کردن گل و میوه ندارند. گلها و میوههای بادام در سه دوره مختلف، ریزش میکنند که شامل ریزش بلافاصله بعد از تلقیح، 30 روز بعد از گلدهی و 45 روز بعد از گلدهی میباشد.
منحنی رشد میوه بادام برعکس دیگر میوههای هسته دار از نوع سیگموئید ساده است. میوههای بادام که در قسمت بیرون تاج درخت قرار دارند به دلیل رسیدن گرما و نور کافی زودتر از میوههای داخل تاج میرسند. تیمار بوسیله اتیلن برای همزمان برای همزمان رسیدن میوهها نتیجه مثبتی را به همراه دارد. اگر میوهها قبل از شکاف خوردن برون بر، خشک شوند، پوسته به درون بر میوه میچسبد و این موضوع با تنش آب و مواد غذایی تشدید مییابد. دوقلو شدن مغز برخی از ارقام بادام در اثر بارور شدن هر دو تخمک داخل تخمدان بوده و یک صفت توارثی میباشد. دوقلو شدن مغز بادام 25-20 درصد قابل قبول بوده و بیشتر از آن ویژگی نامطلوب بشمار میآید و کیفیت تجاری محصول را کاهش میدهد. دوقلو شدن مغز بادام را برخی شرایط دیگر تشدید و یا کاهش میدهد. برای مثال دو قلو شدن مغز، با دمای پایین زمان گلدهی بیشتر میشود. در ضمن گرده افشانی خوب که همراه با عملکرد بالا موجب تشکیل میوههای دوقلو میشود. همبستگی مثبت بین دیرگل دادن و عدم تشکیل مغزهای دو قلو یک حالت غیرمعمول است که داخل یک پوسته حاصل میشود و احتمال بروز آن 10 درصد میباشد.
بادام، طالب مناطقی با تابستانهای گرم و خشک و زمستانهای ملایم بوده و در برخی مناطق که میانگین، بارندگی سالانه در حدود 500 میلی متر میباشد، این درخت به صورت دیم کاشته میشود. نیاز سرمایی جوانههای بادام کمتر از هلو بوده و در حدود 400-100 ساعت زیر 7 درجه سانتی گراد میباشد. مقاومت ارقام مختلف بادام به سرما در حدود 22- درجه سانتی گراد میباشد. گرچه بادام به خشکی تحمل زیاد دارد اما آبیاری و کوددهی منظم میتواند عملکرد این گیاه را به 5/4 تن در هکتار (دانه همراه پوسته خارجی) افزایش دهد. در برخی از ارقام مناسب بادام، وزن دانه 60 درصد از وزن کل میوه را تشکیل میدهد. برخی از ارقام بادام که در ایران پرورش داده میشوند شامل بینظیر، سنگی مشهد و بادام کاغذی میباشد. از پایههای بادام که در زمینهای خشک استفاده میشود میتوان به پایههای بذری بادام اشاره کرد و فاصله کشت درختان بر روی این پایهها 7-5 متر میباشد. پایه هلو برای پاکوتاه کردن بادام مورد استفاده قرار میگیرد. این پایه در خاکهای نیمه مرطوب و سبک مناسب بوده اما موجب کاهش عمر اقتصادی بادام میشود. پایه آلوی ماریانا 2624 در خاکهای مرطوب مورد استفاده قرار میگیرد. پایه زردآلو در خاکهای آهکی به کار برده میشود اما امکان ناسازگاری بین پایه و پیوندک وجود دارد.
نکات مهم و ضروری در کاشت درخت بادام
درخت بادام از نظر شکل ظاهری درختی با برگهای باریک و 1٫5 تا 7 متر ارتفاع و متراکم میباشد. بادامها داخل میوه هایی شبیه به هلو رشد کمی کنند. اگر چه پوشش دور آنها برای مردم میوه به حساب نمی آید اما این پوسته از نظر تکنیکی، جزء میوهها محسوب میشود.
برای برداشت بادام شیرین، در هنگام کاشت حتماً باید بادام شیرین بکارید. بادام تلخ و شیرین دو نوع متفاوت از بادام هستند. بادام تلخ دارای سیانید میباشد. از کاشتن این نوع بادام خودداری کنید. گروهی دیگر از بادامها نیز شکوفههای زیبایی میدهند اما منجر به تولید میوه نمی شوند. این دسته از بادامها نیز فقط به منظور زیبایی ظاهری که دارند، پرورش داده میشوند.
تمام این توضیحات نشان میدهد که قبل از خرید نهال بادام باید در مورد آن تحقیق و جست و جو کرد. کاشت درخت بادام منوط به کشورهای خاورمیانه بوده و در آب و هوای سرد رشد نمی کند.
نحوه کاشت درخت بادام
برای شروع کاشت درخت بادام, ابتدا نهال را از مغازه خریداری کنید. همچنین میتوانید دانه تازه و فرآوری نشده را در خاک بکارید. مکانی که برای کشت بادام انتخاب میکنید، باید آفتاب گیر و از نظر نوردهی مناسب باشد. یعنی امکان جمع شدن آب در اطراف ریشهها وجود نداشته باشد.
ابتدا خاک و زمینی که میخواهید دانه را در آن بکارید، شخم بزنید. این کار بافت خاک شما را نرم و سبک میکند. آن گاه دانه را در عمق 2٫5 تا 5 سانتی متری بکارید و روی آن را با خاک بپوشانید.
بهتر است کاشت درخت بادام بدین روش را در فصل پاییز انجام دهید. این کار سبب میشود دانه زیر خاک، زمستان را به راحتی سپری کند و در فصل بهار جوانه بزند و سر از خاک بیرون آورد.
مکان کاشت دانه بادام را با صفحه مشبک سنگین بپوشانید تا دانههای بادام شما از جویده شدن و خورده شدن توسط سایر جانوران در امان بمانند.
اگر به جای کاشت بادام از نهال بادام استفاده کردید و آن را از بیرون خریداری نمودید، باید حفره ای را در باغ یا باغچه برای کاشت نهال ایجاد کنید. این حفره از گلوله ریشه نهال باید بزرگ تر باشد. قبل از کاشت، کل خاک را شخم بزنید تا خاک زیر نهال سفت نباشد. همچنین در صورت تمایل میتوانید در هنگام شخم خاک، کمی ماسه به آن اضافه کنید. با این کار، زهکشی خاک به خوبی انجام میشود.
نهال را در همان عمقی بکارید که زمان خرید در همان عمق کاشته شده بود. بادام هایی نیز هستند که خودلقاحی را به تنهایی انجام نمی دهند. بنابراین باید چند نهال بادام را در کنار هم داشته باشید تا درخت میوه دهد. قبل از خرید این موضوع را با فروشنده در میان بگذارید و از خرید نهالی که به تنهایی میوه نمی دهد، خودداری کنید. اگر میخواهید چند نهال را در باغچه یا باغ بکارید، باید فاصله بین آنها از یکدیگر 6 تا 9 متر باشد.
نگهداری از درخت بادام
در سال اول کاشت درخت بادام, باید به نهال بسیار آب دهید. به گونه ای که در طی تابستان و گرما، هفته ای یک مرتبه آن را غرق آب کنید. همچنین میتوانید به نهال خود، تقویت کننده ای استاندارد بدهید. هر چند وقت یک بار نهال را از نظر آفات شامل کرم ها، شتهها و… چک کنید. در صورت ضرورت میتوانید این آفات را با صابونهای حشره کش استاندارد کنترل کنید. شکوفههای بادام بسیار شیرین هستند و از این رو زنبورهای بسیاری را به سمت خود جذب میکنند. بنابراین نگران زیاد شدن زنبورها در اطراف بادام نباشید. این همان اتفاق خوبی است که باید برای درخت شما بیفتد.
برای درخت بادام یک عفونت قارچی وجود دارد. درخت بادام در طی این عفونت، برگ هایش قهوه ای شده و به سمت بالا برمی گردد. در صورت رویت چنین نشانه هایی، بدون درنگ برگهای آلوده را بکنید و از درخت بادام حذف کنید. سوزاندن این برگها نیز ایده خوبی برای جلوگیری از رشد قارچها میباشد. هر برگ افتاده در اطراف درخت را با وسیله ای مانند چنگک جمع کنید. اگر موفق نشدید عفونت قارچی را کنترل کنید، درخت بادام را باید با بوراکس اسپری کنید. این شیوه برای درمان قارچ بسیار مناسب است.
هرس کردن مختصر و مرتب درخت بادام سودمند است و انجام نادرست آن خطرات و اشکالات زیادی را در پی دارد. هرس نامناسب میتواند منجر به نابودی درخت بادام شود. بهتر است برای هرس آن از افراد متخصص کمک بگیرید.
نیازمندیهای محیطی:
آب و هوا :
براي موفقيت در كشت و پرورش بادام شرايط محيطي مطلوب ضروري است دما مهم ترين فاكتور اقليمي براي پرورش بادام است. بادام براي جوانه زني يكنواخت در بهار به سرماي زمستانه متوسطي نياز دارد (500-100 ساعت دماي كمتر از 7 درجه سانتي گراد) و نيز مقاومت آن به سرماي زمستان در حد متوسطي است (كمتر از ميوه هلو) گل هاي بادام در بهار از ساير ميوهها به غير از فندق زودتر باز مي شوند و بنابراين نسبت به سرماي ديررس بهاره بسيار حساس هستند بادام براي رساندن ميوه خود نياز به 8-6 ماه فصل رشد دارد و در تابستان خواهان هواي گرم و خشك مي باشد.
خاك:
مناسب ترين خاك براي بادام خاك هاي لومي مي باشند اما با توجه به اين كه درختان بادام اغلب در خاك هاي غير حاصلخيز كاشته مي شوند، بنابراين قبل از كاشت براي تعيين ميزان كمبود مواد غذايي بايد تجزيه خاك صورت گيرد. تجزيه برگي نيز براي تشخيص مقدار و نوع عناصر غذايي خاك مفيد است.
کاشت :
نهالهای بذری یا نهالهای پیوند شده یکساله یا چند ساله که دارای چوب رسیده و ریشههای سالم هستند در پائیز و زمستان کاشته میشوند برای این منظور خاکهایی که با کود آلی آماده شدهاند مناسبتر هستند. بهترین زمان کاشت بین اوایل آبان تا اوایل دی است فاصله کاشت درختها بسته به نوع رقم ، پایه، حاصلخیزی خاک و سیستم آبیاری متفاوت است.بنظر میرسد فاصله کاشت 5×5 متر بهترین فاصله برای ارقام پیوند شده بر روی پایه هلوی بذری یا پایه هلو بادام باشد. مقدمات قبل از کاشت. قبل از کاشت درختان بادام باید بادشکن موثری ایجاد شود. برای این کار میتوان از ردیفهای درخت و یا کمر بند حفاظتی مصنوعی استفاده کرد. بادشکن مصنوعی هزینه زیادی دارند ولی از همان موقع احداث قابل استفاده است در حالیکه کاشت درخت به عنوان بادشکن از سال سوم که درختها بزرگ میشوند موثر خواهد بود از بین بادشکنهایی که برای بادام استفاده میشوند درختان سرو بهتر از بقیه هستند. تقویت خاک : قبل از کاشت درخت بادام 200 کیلو ازت و 200 کیلو گرم فسفر در هر هکتار به زمین داده میشود.
آبیاری :
آبیاری از مهمترین عملیات مرحله داشت درختان بادام است و موجب بهبود رشد و افزایش عملکرد میشود زیرا مقدار بارندگی در فصل تابستان در مناطق کشت بادام کافی نیست کیفیت آبیاری نیز اهمیت زیادی دارد آبی که حاوی مقدار زیادی نمک است بخصوص در خاکهای رسی کم عمق نباید برای آبیاری استفاده شود. درختان بادام نباید با روش آبیاری بارانی آبیاری شوند زیرا برگهای بادام نسبت به نمک خیلی حساس است. روشهای معمول آبیاری در درختان بادام، آبیاری سطحی و آبیاری قطره ای هستند از آبیاری قطره ای معمولاً در زمینهای ناهموار استفاده میشود.
هرس:
در باغ هاي قديمي هرس از طريق قطع شاخه هاي خشك و پاجوشها انجام مي گيرد. در باغ هاي جديد كه براساس اصول باغباني كاشته شدهاند دو نوع هرس انجام مي شود:
1) هرس شكل: هرس شكل بادام معمولاً جامي است در رقم هايي كه شاخه هاي آن تمايل به رشد افقي دارند درخت را پا بلند مي گيرند و آن را از 120 سانتي متري قطع مي كنند ولي در رقم هايي كه شاخهها رشد عمودي دارند مانند رقم «محب علي» طول تنه را 60 تا 100 سانتي متري مي گيرند. در سال دوم بالا ترين جوانه روييده از پايين محل قطع را به عنوان جايگزين تنه اصلي انتخاب كرده و آن را بالاتر از بقيه شاخهها هرس مي كنند و بقيه شاخهها را در چهار طرف اين محور و كوتاه تر از شاخه جايگزين هرس مي كنند را حدود 30 سانتي متر مي گيرند.
در سال سوم شاخه هاي فرعي درجه يك را به طول30 سانتي متر نگه مي دارند و بقيه شاخهها را سربرداري مي كنند. در سال چهارم اسكلت درخت تشكيل مي شود و ديگر سربرداري انجام نمي گيرد زمان انجام هرس اسفندماه و در هنگام خواب درخت است.
2) هرس ساليانه: درخت بادام چندان نياز به هرس ساليانه ندارد و در هر دو تا سه سال يكبار شاخه هاي خشك و نابجا و آفت زده قطع مي شوند البته پاجوشها هر ساله حذف شود.منبع: سایت باغ شیشه ای و سبزانه و حیات سبز
.
منبع: ساعدنیوز | https://saednews.com
مجله گل و گیاه
