گیاه گلایول (نگهداری + پرورش)

گلایل به عنوان گیاه شاخه بریده از دیرباز در سراسر جهان جاافتاده و مقبول واقع شده است. دو نوع عمده از گلایل کشت میشود که نوع استاندارد از یک پیاز یک شاخه با حدود 30 گل (گل آذین: سنبله) تولید میکند و نوع مینیاتور ممکن است از پیاز چند شاخه گلدهنده با طول و تعداد گل کمتر تولید بکند. در آمریکا بیشترین تولید این گیاه در ایالات فلوریدا، کالیفرنیا و میشیگان است و در ایران درشهرهای محلات و دزفول بیشترین مقدار آن کشت میشود.

رقمی از گلایل به عنوان گیاه بومی ایران شناخته میشود با نام Gladiolus persicus که گلایل وحشی خوانده میشود. اغلب گلایلها از نواحی مدیترانه ای و اروپا منشاء گرفته اند.

تنوع رنگ در گلایل زیاد است و به جز آبی و سبز (واقعی) رنگهای دیگر در گلایلها دیده میشود. (رنگهای آبی و سبز را به وسیله گذاشتن گلایل سفید در محلول رنگ غذایی و آب در گلفروشیها تولید میکنند.)علاوه بر گلها که در گل بریده استفاده میشود برگها نیز در گل آرایی به وفور استفاده میشوند.

گلایلهای زودگل از اوایل خرداد و گلایلهای دیرگل تا اواخر پاییز گلدهی میکنند. از تاریخ کاشت پیاز گلدهی ارقام زودرس حدود 60 تا 75 روز و ارقام دیررس 110 تا 120 روز طول میکشد. عواملی مانند رقم گلایل، اندازه پیاز، شرایط انبارداری، عمق کاشت، تاریخ کاشت و شرایط فصلی در گلدهی گلایل نقش دارند.

گیاه شناسی:

گل گلایل از تیره زنبق‌ها است که دارای پیاز می‌باشد، به طور معمول گل گلایل از طریق 2 نوع استاندارد و مینیاتور کشت می‌شود، در نوع استاندارد آن از یک پیاز یک شاخه گل می‌روید و چیزی حدود 30 سنبله در روی آن وجود دارد و در نوع مینیاتور آن از یک پیاز چندین شاخه گل رشد می‌کند که طول و تعداد آن کمتر است.

نیاز ها

احتیاج به آفتاب کامل، خاک مرطوب و زه کشی خوب دارد. البته به رطوبت بیش از حد حساس است. از طرف دیگر خشکی باعث کوتاه ماندن و کج شدن ساقه گلدهنده می‌شود. تنش خشکی در مرحله دو برگی، باعث کاهش شدید تعداد گلچه‌ها می‌شود. PH مناسب آن 7-6 (کمی اسیدی) است. مناسب ترین دما برای رشدو نمو گلایول، بستگی به رقم آن دارد. در نواحی سردسیر به خوبی رشد و نمو می‌کند. دمای پایه برای آن 5 درجه بوده و 1100 درجه روز برای گلدهی نیاز دارد. بیشترین رشد را در دمای 25-18 درجه دارد و در دمای زیر 8-7 درجه و یا بالای 30 درجه رشد متوقف می‌شود.

نور کم باعث عقیمی شده و هرچه نور کمتری دریافت کند طول خوشه گل کمتر خواهد شد. روزهای کوتاه، نور کم و دمای پایین شبانه باعث کاهش تعداد جوانه‌های گل شده و حتی آن را به صفر می‌رساند. روز بلند باعث تأخیر گلدهی می‌شود اما کیفیت گل را افزایش می‌دهد. طول روز 14-12 ساعت باعث افزایش تعداد گلچه، طول خوشه و درصد گلدهی می‌شود. در مرحله 3-2 برگی تا مرحله 7-6 برگی، شرایط رشد می‌تواند برمتمایز گل و تعداد آن اثر داشته باشد که در برخی منابع حساس ترین مرحله را مرحله 2 برگی گفته‌اند که همزمان با آغازش جوانه گل است.

عدم تعادل نور و دما باعث ضعیف شدن گیاه و کوتاه ماندن ساقه گلدهنده می‌شود. دمای خیلی بالا در برخی از رقم‌ها باعث ایجاد تاول‌های خشکی و چوبی شدن ساقه می‌شود.

زمین گلایول نباید به طور کامل خشک شود . از طرفی نباید آب پای بوته جمع شود. پس از برداشت گل، آبیاری باید تا زرد شدن برگ‌ها ادامه یابد تا رشد پداژه‌ها کامل شود. ممکن است شاخه‌های گلایول نیاز به قیم داشته باشند، چون سنگینی ساقه گلدهنده به ویژه اگر زمین شنی باشد با کوچکترین وزش باد باعث خروج گیاه از داخل خاک می‌شود. در برنامه کوددهی، کود دامی باید پیش از کاشت در پاییز داده شود، چون مصرف کود دامی در زمان کاشت به علت بالا بودن میزان نیتروژن باعث افزایش رشد رویشی و کاهش گلدهی می‌شود. کود شیمیایی در سه مرحله داده می‌شود، 1- پیش از کاشت 2- در مرحله 2 تا 3 برگی 3- در زمان شروع گلدهی. باید دقت کرد که کود شیمیایی با پداژه در تماس نباشد. کمبود عناصر باعث ایجاد ناهنجاری هایی در گیاه می‌شود که گاهی نوک برگ‌ها و غلاف آنها قهوه ای می‌شودکه ناشی از مسمومیت با فلوراید است. منبع فلوراید می‌تواند آب آبیاری، آلودگی هوا و کود سوپر فسفات باشد. بنابراین، از سوپر فسفات نباید برای تأمین فسفات استفاده کرد. گاهی نیز در خسارت به سیستم ریشه ای در اثر بیماری ها، نماتد و اشباع بودن خاک این علامت ظاهر می‌شود.

اصول مهم درباره پرورش گل گلایل

دوره خواب:

مدت زمانی که پیاز گلایل نیاز به خواب دارد می‌تواند متفاوت باشد، اما به طور معمول پیاز گلایل به مدت زمان 5 ماه در دمای 5 درجه سانت گراد به خواب نیاز دارند.

گلددهی:

معمولا زمان گل دهی گل هلی گلایل از اوایل خرداد شروع می‌شود، و در صورت دیر گل بودن آنها تا پاییز به گلددهی می‌پردازد. از زمانی که شما اقدام به کاشت گلایل می‌کنید حدود 70 روز تا زمان گل دهی فاصله دارید اما اگر گلایل‌های شما دیر رس باشد ممکن است زمانی به اندازه 120 روز تا زمان گلددهی طول بکشد.

خاک:

خاکی که برای کاشت و پرورش گل گلایل استفاده می‌کنید باید داری PH مناسب بین 6 تا 6نیم باشد، برای این گیاه به خاکی نیاز دارید که از طرفی دارای قدرت زهکشی بالا باشد و از طرف دیگر بتواند رطوبت را از خوب رد کند چرا که رطوبت زیاد باعث پوسیده شدن پیاز می‌شود. برای کاشت بهتر است از خاکی تازه و ضد عفونی شده استفاده کنید. معمولا در ایران از ترکیب خاک رس و ماسه و مقدار بسیار کمی کود حیوانی استفاده می‌کنند.

آبیاری:

سعی کنید به صورت مرتب و منظم آبیاری را انجام دهید. باید بدانید که این گیاه به میزان رطوبت بالا بسیار حساس است. اگر نشانه هایی همچون کج شدن ساقه و یا کوتاه ماندن ساقه را مشاهده کردید نشانگر آن است که گیاه آب کافی را دریافت نمی کند.

دما:

گلایل معمولا میزان رشد آن از مناطق سردسیر شروع می‌شود و به سمت گرمسیر می‌رود، بهترین دما برای رشد گلایل دمایی بین 18 تا 25 درجه سانتی گراد است. رشد گلایل در دمای زیر 7 درجه و بالای 30 درجه متوقف می‌شود.

افزایش

گلایول به طور معمول از طریق پداژه افزایش می‌یابد. مدت دوام پداژه تنها یک سال است ولی پداژه اصلی ( مادری) در آخر فصل در بالای خود پداژه دختری و پداژک دختری چند پداژک در کنار خود تشکیل می‌دهد که می‌توانند جهت افزایش استفاده شوند. تشکیل پداژه دختری روی پداژه مادری را در اصطلاح نوچه دادن گویند. پداژک‌های گلدهنده طبق جدول 3-7 درجه بندی می‌شوند.

شکل ظاهری پداژه نیز از نکاتی است که باید به آن توجه کرد. به طور معمول پداژه هایی که مخروطی شکل بوده و بالای آن برجسته است بهتر از پداژه هایی هستند که پهن و بالای آنها حفره ای است.

زمان کاشت از فروردین تا خرداد می‌باشد. در مناطق جنوبی کشور به شرط وجود شرایط محیطی مناسب از لحاظ آب، خاک و دما، در زمستان کشت آن امکان پذیر است. در مناطق سرد در تابستان می‌توان آن را کشت کرد.

تاریخ کاشت پداژه به نحوی تنظیم می‌شود که محصول به تدریج به دست آید. بدین ترتیب که در بهار هر 20 روز یکبار کشت می‌شود. بهتر است در زمان کاشت، پوست خارجی پداژه جدا شود تا پداژه‌های سالم و معیوب مشخص شوند. در آمریکا گاهی هر پداژه را دو قسمت کرده و هر یک را جدا می‌کارند که هر یک قادر به تولید گیاه مستقلی است. در این روش، هر قطعه باید دارای یک جوانه و بخشی از ناحیه ریشه بوده و پیش از کاشت با قارچ کش، تیمار شود.

عمق کاشت پداژه بستگی به نوع خاک و اندازه پداژه دارد. هر چه خاک سنگینتر و هر چه پداژه کوچکتر باشد باید سطحی تر کاشته شود. پداژه‌ها روی ردیف هایی به فاصله 50-30 سانتی متر، با فاصله 20-15 سانتی متر کشت می‌شود. روی خطوط کشت حفره هایی ایجاد کرده و در ته حفره فقط ماسه و شن ریخته و روی پداژه را با خاکی که با کود دامی پوسیده مخلوط شده باشد می‌پوشانند و سپس آبیاری می‌شوند. برای افزایش، می‌توان از پداژک‌ها نیز استفاده کرد.

پداژک‌ها بعد از ظهور سرآغازه ریشه به صورت برجستگی‌های تاول مانند در بخش پایینی آنها،به یک دوره خفتگی کوتاه (4-3 ماه) وارد می‌شوند. برای جلوگیری از بیماری و آلودگی، پداژک‌ها با محلول کاپتان 2 درصد، فروبری در آب گرم (55-50 در جه سانتی گراد) به مدت 30 دقیقه و سپس قرار دادن در آب جاری سرد، گند زدایی می‌شوند. پداژک‌های تیمار شده را در هوای خشک کرده و قبل از کاشت، در دمای 4-2 درجه سانتی گراد نگه داری می‌شوند تا خواب آنها شکسته شود. پداژک‌ها را بصورت خطی و یا دستپاش می‌توان کشت کرد. پداژک‌ها در زمین با فاصله (3 تا 5 سانتی متر) در ردیف هایی به فاصله 15 تا 20 سانتی متر و عمق 5/2 تا 5/3 سانتی متر کشت می‌شوند. پداژک‌ها 3-2 سال پس از کشت به اندازه گلدهی می‌رسند. در هر سال، پداژک کاشته شده از بین رفته و به جای آن پداژک درشت تری تولید می‌شود.

در صورتی که پداژه‌ها از نظر اندازه نامناسب بودند و به گل رفتند بلافاصله گل آنها قطع شود تا مواد غذایی بتواند ذخیره شود و پداژه حاصل بتواند در سال بعد گلی با کیفیت مطلوب تولید کند.

گلایول با بذر قابل افزایش است که فقط برای به نژادی به کار می‌رود. در سال اول کاشت، پداژک کوچکی تولید می‌شود که پس از 3-2 سال می‌تواند به اندازه گلدهی برسد.

.