هنر ممقان دوزی


این‌ هنرصنعت که‌ تولیدش در انحصار زنان و دختران خانه‌ دار است‌ و‌مواد اولیهٔ مورد نیازش‌ را فقط نخ‌ ابریشم رنگین و پارچه‌‌ی دبیت و متقال تشکیل‌می‌دهد، در ممقان سابقهٔ چندان طولانی‌ ندارد و در گذشته تولیدات دست‌ اندرکاران را ‌بیشتر نوعی‌ کلاه که‌ دارای مصرف محلی بود تشکیل می‌داد. ولی‌ در حال حاضر از این‌ هنر‌علاوه‌ بر کلاه برای تهیهٔ زیر لیوانی‌، کمربند، کفش، جلیقه و سالفت (نوعی‌ رومیزی که‌‌دارای ابعاد متفاوتی‌ است‌ و معمولا در وسط‌ میزهای بزرگ‌ گسترده‌ می‌شود)، استفاده‌ به‌‌عمل می‌آید.‌
بطر کلی می‌توان گفت که ارزنده ترین‌ صنعت دستی ممقان که‌ در 42 کیلو متری شهرستان تبریز واقع‌ شده،‌سوزندوزی‌ یا ممقان دوزی است‌.
سوزندوزی‌ ممقان یکی از شعب رو دوزی‌های ایرانی‌ است‌ که‌ طی آن زمینهٔ اساسی‌ پارچه‌‌را بخیه می‌پوشاند و زمینهٔ تازه‌ یی‌ از نقش و رنگ‌ ایجاد می‌شود.‌
تعداد سوزندوزان ممقان و حومه‌ در حال حاضر حدود 700 خانوار یا 1680 نفر است‌ که‌‌محصولات تولیدی شان علاوه‌ بر تامین نیازهای محلی و خود مصرفی‌ توسط‌ سازمان صنایع‌‌دستی ایران خریداری‌ و در فروشگاههای وابسته به‌ سازمان در نقاط مختلف کشور عرضه‌‌می‌شود.‌

طرحهای سوزن دوزان عموما ذهنی و ملهم از برداشت‌ها و بنیشهای شخصی هنرمندان از‌محیط طبیعت است‌ و بیشتر شامل‌ گل‌ها و بوته‌های تمثیلی می‌شود.‌ ابزار کار سوزندوزان را فقط یک‌ سوزن‌ چهار سانتی معمولی‌ و یک‌ انگشتانه‌ خیاطی تشکیل‌می‌دهد و با کمک همین وسایل‌ ساده‌ است‌ که‌ بدیع‌ترین‌ نقوش را بر پارچه‌ می‌نشانند و‌محصولاتی‌ ظریف‌ و مصرفی‌ که‌ از جنبه‌های قوی هنری نیز برخوردار هست تولید می‌کنند.‌

برای شروع‌ به‌ کار سوزندوزی‌، ابتدا با توجه‌ به‌ ضخامتی که‌ نقش می‌بایست داشته باشد نخ‌‌ویسکوزیااستات را به‌ صورت‌ 15‎-6 یا 30 لاکلاف نموده‌ و به‌ هم‌ می‌تابند. سپس از یک‌ برگ‌روزنامه‌ شکل مورد نظ‌ر محصولاتی‌ را که‌ مصمم به‌ تولید آن هستند بریده و به‌ همین ترتیب ‌اشکال مورد نظ‌ر را از دبیت و متقال مشکی نیز بریده و آن‌ها را در طرفین لایه‌‌ی روزنامه‌‌یی قرار می‌دهند (به‌ این‌ ترتیب که‌ یک‌ طرف روزنامه‌ را دبیت و سوی دیگر آن را متقال‌بپوشاند) لازم‌ به‌ توضیح است‌ که‌ روزنامه‌ و متقال (که‌ اصطلاحا لایه‌ نامیده می‌شود) باید‌دارای اندازه‌ یی‌ همسان و اندازه‌‌ی دبیت از طرفین حدود دو سانتی متر بیشتر باشد. ‌
بعد از قرار دادن‌ لایه‌ و رویه‌ در طرفین روزنامه‌ آن‌ها را به‌ یکدیگر کوک زده‌ و لبهٔ اضافی‌‌پارچه‌ را به‌ داخل‌ برگردانده و به‌ لایه‌‌ی روزنامه‌ یی‌ می‌دوزند.‌

سوزندوزان معمولا سوزن‌ را در دست‌ راست‌ گرفته و با دست‌ چپ‌ پارچه‌ را ثابت‌‌نگاهداشته و ابتدا نقش زنجیره را به‌ شیوهٔ گلدوزی‌ در پنج میلی متری لبهٔ کار‌میدوزند. نحوهٔ زنجیره دوزی‌ به‌ این‌ ترتیب است‌ که‌ ابتدا سوزن‌ را از زیر به‌ داخل‌ پارچه‌‌فرو برده‌ و آن را کاملا از پارچه‌ بیرون‌ می‌کشند تا گرهٔ ته‌ نخ‌ به‌ پارچه‌ متصل شود. سپس‌سوزن‌ را از رو به‌ داخل‌ پارچه‌ فرو برده‌ و قبل از آنکه کاملا از زیر کشیده شود و در دست‌‌در حالتی که‌ نخ‌ باقیمانده بر رویه‌‌ی کار حالت‌ دایره یی‌ کوچک‌ را به‌ خود گرفته سوزن‌ را از‌زیر به‌ داخل‌ پارچه‌ فرو برده‌ و پس‌ از عبور دادن‌ از داخل‌ دایره آن را می‌کشند تا نخ‌ سفت‌شود. سپس دوباره‌ با فاصله یی‌ معین سوزن‌ را از رو به‌ داخل‌ پارچه‌ فرو برده‌، ایجاد دایره‌نموده‌ و عمل را تکرار می‌نمایند تا دوخت‌ زنجیره به‌ پایان برسد (درست‌ مثل کاری‌ که‌ در‌گلدوزی‌ معمولی‌ انجام می‌شود) بعد از انجام این‌ مرحله، قسمت میانی‌ کار به‌ شکل پیش‌گفته زنجیره دوزی‌ می‌شود.‌

در شرایط‌ی‌ که‌ کار شکلی دایره مانند داشته باشند مانند دوخت‌ زیر استکانی‌ یا کف‌ کلاه، بعد ‌از زنجیره دوزی‌ قسمت وسط‌ به‌ وسیلهٔ نخ‌ هایی‌ که‌ از مرکز دایره به‌ محیط آن وصل‌می‌شود دایره را به‌ هشت قسمت تقسیم نموده‌ و با کوک هایی‌ نقاط تماس قط‌رها را با محیط‌دایره دو به‌ دو به‌ یکدیگر وصل می‌کنند تا شکل ستاره‌ یی‌ هشت پر بر روی‌ کار بنشیند و به‌‌این‌ مرحله از کار اصطلاحا آی چک‌ ماخ (ماه کشیدن) می‌گویند. ‌
سپس پیرامون کار را با روش‌ دندان موشی‌ که‌ تقریبا شبیه زیگزاگ است‌ و در اصطلاح‌محلی دکمه قراقی‌ نامیده می‌شود دوخته و آنگاه اطراف مرکز دایره را که‌ گوبک‌ (ناف) نام‌دارد با رنگ‌ دلخواه زنجیره دوزی‌ می‌نمایند.‌

و در مرحلهٔ بعد، پرههای ستاره‌ به‌ روش‌ دو کوک بلند و تقریبا شبیه عدد 7 دوخته می‌شود ‌و در پایان با استفاده‌ از دندان موشی‌های بلند، شبیه آنچه در لبه کار انجام شده، محصول‌تکمیل و آماده‌‌ی مصرف می‌شود.‌
در شرایط‌ی‌ که‌ تولید محصولاتی‌ به‌ اشکالی‌ دیگر مورد نظ‌ر باشد کماکان برش رویه‌، لایه‌ و‌آستر به‌ شیوهٔ قبلی انجام و پس‌ از آن با ابریشم درشت‌ تاب حاشیه یی‌ به‌ فاصلهٔ 5‌میلی متری لبهٔ کار، دوخته می‌شود. حاشیه دوزی‌ که‌ آن را سوچک‌ ماخ (سو کشیدن یا‌حاشیه کشیدن) می‌گویند به‌ این‌ ترتیب است‌ که‌ دو یا سه‌ ردیف‌ نخ‌ درشت‌ تاب را بر روی‌‌پارچه‌ قرار داده‌ و به‌ وسیلهٔ بخیههای بسیار ریزی که‌ همرنگ‌ نخ‌ اصلی است‌ آن را به‌ رویه‌ ‌میدوزند.‌

آنگاه به‌ فاصلهٔ کمی از حاشیه، مجددا به‌ روش‌ قبلی، چند ردیف‌ ابریشم درشت‌ تاب را بر‌روی‌ کار دوخته و آن را جوت لماخ (جفت کردن‌) می‌نامند سپس در فاصلهٔ چند سانتی‌متری جوت لماخ حاشیهٔ دیگری را که‌ آق یر آچماق نامیده می‌شود بر روی‌ کار می‌دوزند.‌
بعد از طی این‌ مراحل‌، فاصلهٔ بین سوچک‌ ماخ و جوت لماخ با بخیههای درشت‌ به‌ شکل‌عدد 7 پر شده و محل تلاقی‌ بخیهها با یکدیگر زنجیره دوزی‌ می‌شود.‌
آنگاه نقش بوته‌ جقه به‌ روش‌ زنجیره یی‌ در وسط‌ کار ایجاد میگردد.‌

شامیل لخ‌ عبارت‌ از یک‌ ردیف‌ دوخت‌ زنجیره به‌ موازات دیواره‌‌ی بوته‌ و در قسمت داخلی‌آن است‌ که‌ با نخی به‌ رنگ‌ دیگر انجام می‌شود. و پس‌ از آن داخل‌ بوته‌ جقه بخیه دوزی‌‌ضربدری‌ می‌شود. که‌ در اصطلاح محلی این‌ قسمت از کار گل‌ لاماخ نام دارد.‌


دیدن منابع مطالب

مجله هنر مطالب آموزشی راهنمای نتخاب لوازم هنر هنر خطاطی هنر دکوراسیون هنر صنایع دستی هنر نقاشی هنر عکاسی
💎 Ads 2

💎 Ads 2

اپلیکیشن
💎 بنر هنرآموز

💎 بنر هنرآموز

💎 بنر کتابهای صوتی

💎 بنر کتابهای صوتی

💎 بنر موزیکهای بیکلام

💎 بنر موزیکهای بیکلام

💎 بنر تماشاخانه

💎 بنر تماشاخانه

💎 بنر روزنامه هنر

💎 بنر روزنامه هنر

💎 بنر نمایشگاه

💎 بنر نمایشگاه

💎 بنر مجله هنر

💎 بنر مجله هنر

تلگرام
برگی نو (طبیعت نیشابور) ¦ نمایشگاه آثار عبدالله محمودی

برگی نو (طبیعت نیشابور) ¦ نمایشگاه آثار عبدالله محمودی

ما هیچ ما نگاه ¦ نمایشگاه آثار نرگس زارعی

ما هیچ ما نگاه ¦ نمایشگاه آثار نرگس زارعی

خواب رنگ‌ها ¦ نمایشگاه آثار الناز عبدالهی نژاد

خواب رنگ‌ها ¦ نمایشگاه آثار الناز عبدالهی نژاد

گنجه ی‌ هنر ¦ نمایشگاه آثار بنفشه اسداله زاده

گنجه ی‌ هنر ¦ نمایشگاه آثار بنفشه اسداله زاده

رقص سماع ¦ نمایشگاه آثار مهناز جعفری

رقص سماع ¦ نمایشگاه آثار مهناز جعفری

دفتری دیگر از ستاوند ¦ نمایشگاه گروهی

دفتری دیگر از ستاوند ¦ نمایشگاه گروهی

دریا و زندگی ¦ نمایشگاه آثار کتایون فرجی

دریا و زندگی ¦ نمایشگاه آثار کتایون فرجی

تصاویر پنهان ¦ نمایشگاه آثار یحیی صنعتی

تصاویر پنهان ¦ نمایشگاه آثار یحیی صنعتی

خاکم ایران ¦ نمایشگاه آثار احمدرضا زنگنه

خاکم ایران ¦ نمایشگاه آثار احمدرضا زنگنه

گیلان را باید زیست ¦ نمایشگاه آثار هاجر اسماعیل زاده پیربازاری

گیلان را باید زیست ¦ نمایشگاه آثار هاجر اسماعیل زاده پیربازاری

ترنم ¦ نمایشگاه آثار معصومه استادی

ترنم ¦ نمایشگاه آثار معصومه استادی

بیکران ¦ نمایشگاه آثار مریم منصوری

بیکران ¦ نمایشگاه آثار مریم منصوری

اینستاگرام گالری لیلیت

اَپ لیلیت

دانلود اپلیکیشن لیلیت

با نصب اپلیکیشن لیلیت، به راحتی از امکانات لیلیت بهره‌مند شوید و از تخفیف‌ها و جدیدترین اطلاعیه‌ها باخبر باشید...

دانلود مستقیم